4. Sınıf Finansal Ekonomi Ders Notları

[.ELİF.]

FİNANSAL EKONOMİ

FİNANSAL PİYASALAR VE FİNANSAL ARAÇLAR

PİYASA: Alıcı ve satıcıların karşı karşıya geldiği ortamdır.

FİNANSAL PİYASA: fon açığı olanlar ile(ihtiyaç sahipleri)fon fazlası olanları(tasarruf sahipleri) bir araya getiren ortamdır.

Finansal Sistemin Fonksiyonları
—Fon Transferleri –Risk -Likitide -Enformasyon

1-)Fon Transferleri: Finansal sistemin en temel fonksiyonudur. İkiye ayrılır. Bunlar;

a - Doğrudan fon Transferi= Finansal sistemde bir aracı olmaksızın alış-satışın gerçekleşmesidir.

b- Dolaylı fon Transferi= Bir finansal işlemin araçlar yoluyla gerçekleşmesidir.

MENKUL KIYMET= Ödünç alan kişinin gelecekteki geliri veya varlıkları üzerinde alacak hakkı doğuran finansal araçlardır.(satan için borç –alan için alacak)

2-) Risk: Bir varlığın getirisi hakkındaki belirsizliktir.
-portföy=yatırımcının yatırım kalemlerinin oluştuğu sepettir.
—çeşitlendirme= servetin çeşitli varlıklara dağıtılmasıdır. riski azaltır.

3-)Likitide: Bir varlığın bir ödeme aracına dönüşüm hızıdır

4-)Enformasyon: finansal sistem piyasada alıcıya ve satıcıya gerekli bilgiyi sağlar.

—Asimetrik enformasyon(eksik bilgi)=borç almak isteyen tarafın borç vermek isteyen taraftan daha fazla bilgiye sahip olması sonucunda ortaya çıkan eksik bilgi sonucudur.


FİNANSAL PİYASLARIN YAPILANMASI

1-) Borç ve Ortaklık Piyasaları:
Borç aracı=Çıkartan kişinin, aracı elinde bulunduran kişi veya kuruma belirli bir tarihe kadar düzenli aralıklarla faiz ödemeyi kabul ettiği ve vade bitiminde ana parayı geri ödemeyi taahhüt ettiği antlaşmalardır. En çok kullanılanlar TAHVİL ve BONO dur.

KISA ORTA UZUN
1 yıldan az 1-10 yıl arası 10 yıldan uzun


Ortaklık Piyasası=Bir şirketin net varlığına karşılığını paylaşmak üzere çıkartılan menkul kıymetlerdir.Şirkette Ortaklık ve oy kullanma hakkı kazandırırlar.mülkiyet hakkı verirler ve aynı zamanda ortaklık aracı olan her zaman arta kalan alacakldr.

Arta kalan alacaklı demek; şirketin borçlarını ilk borçlularına verip en son ortaklarına kalan karı veya zararı dağıtması anlamındadır.

2-) Birincil ve İkincil Piyasalar:

Birincil Piyasalar= Yatırım Bankası( underwriting) Bir şirket veya devlet tarafından çıkartılmış olan menkul kıymetlerin ilk aracılara satıldığı finansal piyasalardır. Birincil piyasada menkul kıymetlerin ilk kez satışına yardımcı olan kurum yatırım bankasıdır.

İkincil Piyasalar=Bir şirket veya devlet tarafından daha önce çıkarılmış menkul kıymetlerin yeniden satıldığı piyasalardır.

Broker=Menkul kıymetlerin alıcı ve satıcılarını bir araya getirerek kazanç elde eden kişilerdir.(risk yoktur.)
Dealer= Menkul kıymeti satıcıdan üstüne alan ve alıcıya satan kişidir.(Risk vardır.)

3-)Borsalar ve Tezgâh üstü Piyasalar:

Borsa=Belirli bir fiziksel mekâna sahip Menkul kıymetlerin alınıp satıldığı sistemli mekânlardır.

Tezgâh üstü Piyasa= Belirli bir fiziksel mekâna sahip olmayan menkul kıymet işlemlerinin yapıldığı işlemlerdir.

4-) Spot ve Vadeli piyasa:

—Spot Piyasa=finansal varlığın hemen teslim edildiği ve ödemenin hemen yapıldığı piyasalardır.
ÖRNEĞİN; Türkiye’de İMKB’de bu süre T+2dır. (yani; teslim ve ödeme işlemi 2 iş günü içerisinde yapılmaktadır.)

—Vadeli Piyasa= Menkul kıymetlerin gelecekteki bir tarihte bugünden anlaşılan bir fiyattan alınıp satıldığı piyanlardır.

5-) Para ve Sermaye Piyasaları: Para piyasası vadesi 1 yıldan kısa vadeli menkul kıymetlerin alınıp satıldığı piyasalardır.

Sermaye Piyasaları ise; vadesi 1 yıldan uzun menkul kıymetlerin alınıp satıldığı piyasalardır.


—FİNANSAL ARAÇLAR—

A-)Para Piyasası araçları B-) Sermaye Piyasası Araçları


A-PARA PİYASASI ARAÇLARI
1-Hazine bonosu=
*en çok kullanılan para piyasası aracıdır.
*Riski düşüktür.
*Likittir.
*Devlete aittir ve genelde 3 ve 6 aylık vadelerle ihraç edilir.

2-Finansman Bonosu= *Anonim ortaklıklar şeklinde kurulmuş şirketler tarafından ihraç edilir, vadesi 30 günden az, 360 günden fazla olamaz

3-Banka Bonoları=
*Yatırım ve Kalkınma Bankalarının kaynak sağlamak amacıyla çıkardığı menkul kıymetlerdir.

4-Banka Garanti Bonoları=
*Kalkınma ve yatırım Bankalarından kredi kullanan anonim Şirketlerin bu kredilerin
Teminatı olarak bankaya verdikleri menkul kıymetlerdir.

5-Varlığa Dayalı Menkul Kıymet=
*İhraç edilen kurumun kendi ticari işlemlerinden doğan veya devraldığı alacakları karşılığında ihraç ettikleri menkul kıymetlerdir.
*Bankalar Tüketici ve Konut Kredileri karşılığında VDMK ihraç edebilirler.

6-Yatırım Fonu Katılım Payı=
*Katılım Belgeleri sonucu toplanan paralarla belge sahipleri adına ilişkin dağıtılması ilkesine göre menkul kıymetlerden oluşan portföy ü işletmek amacıyla kurulan mal varlığıdır.
*Yatırım fonları, bankalar, aracı kurumlar ve sigorta şirketleri tarafından kurulabilirler.
*Portföy değerinin en az %25’ni devamlı olarak Türkiye’de kurulmuş Anonim ortaklıkların hisse senetlerine yatırmış olan yatırım fonları A tipi diğerleri ise B tipidir.

7-)Repo-Ters Repo=
REPO=Menkul kıymetlerin geri alım vadiyle satımıdır.
TERRS REPO=Menkul kıymetlerin geri sayım vadiyle alımıdır.

B-SERMAYE PİYASASI ARAÇLARI:

1-Hisse Senetleri=Bir şirkete ait sermayenin belli bir oranını temsil eden ve sahiplerine o oranda ortaklık hakkı sağlayan menkul kıymetlerdir.
2-Özel sektör Tahvilleri= Devlet ve AŞ’ler tarafından ödünç para bulmak amacıyla üstünde yazılı değerleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkarılan senetlerdir. Kupon ödemeli olabilirler.
*Elinde bulunduran kişiye 3 ayda 6 ayda veya yılda ödeme alma hakkı verir.
3-Devlet Tahvilleri=Devletin bütçe açıklarını ve para ihtiyacını karşılamak için çıkarttığı menkul kıymetlerdir.
4-Kar ve Zara ortaklığı Belgesi= AŞ’ler tarafından kar ve zarara olmak üzere yurtiçi ve yurtdışında satılmak için çıkartılan menkul kıymetlerdir.
5-Katılma İntifa Senedi=AŞ’lerin nakit karşılı ihraç ettiği ve alan kişiye kar payı tasfiye bakiyesinden yaralanma hakkı veren menkul kıymetlerdir.
6-Gelir Ortaklığı Senedi=Kamu ortaklığı idaresi tarafından çıkarılan bu menkul kıymetler bir kamu alt tesisinin belli bir sürelik gelirine karşılığı gösterilir.
7-Euroband= Satışa sunulduğu ülkenin para birimi dışında bir para birimi üzerinden ihraç edilen tahvillerdir.
8-Yabancı Tahvil= Yabancı bir ülkede satışa sunulan ve sadece o ülkenin para birimi cinsinden ihraç edilen tahvillerdir.

***NOT=1987’den sonra Türkiye’de ekonomik birimlerin uzun vadeli finansal araçlardan, kısa vadeli araçlara yönelmesinin sebebi enflasyondur.

ÜNİTE :2

FİNANSAL SİSTEME GENEL BAKIŞ

Finansal araçlar; Tasarruf sahiplerinden fon borçlanarak daha sonra bu fonları kredi olarak veren aracılardır. Finansal aracılar sayesinde tasarruf sahibi ve fona ihtiyaç duyanlar sistematik bir şekilde işlerini gerçekleştirirler.

Finansal Araçların Fonksiyonları;
*İşlem maliyetini minimize etmek(azaltmak)
*Eksik bilgilenme sorununu ortadan kaldırma==>Ters Seçim ve Kötü Niyet 2 türlüdür.

1-İşlem Maliyetini Azaltmak=

Finansal işlemlerin gerçekleşmesinde harcanan paraya ve zamana işlem maliyeti denilir. Finansal aracılar bu tür işlemlerde devreye girerek ölçek ekonomisi yaratıp işlem maliyetini azaltırlar. Üretim artar,maliyet düşer.


Ölçek ekonomisi; İşlem hacmi arttıkça işlem maliyetinin düşmesidir.

2-Eksik Bilgilenme= Eksik bilgilenme iki durumda ortaya çıkar
- Ters Seçim
- Kötü niyet.

Ters Seçim=Finansal işlemin gerçekleşmesinden önce ortaya çıkan sorundur.

Kötü Niyet= Finansal işlemin gerçekleşmesinden sonra ortaya çıkan sorundur.

FİNANSAL ARACILARIN TÜRLERİ

a-)Mevduat Toplayan Kurumlar=

-Ticari Bankalar=Mevduat toplayan kurumlar içinde en önemlisidir.

-Özel Finans Kurumları= “Faizsiz bankacılık” bu kurumların temel ton kaynağı katılım hesabı satışıdır. Bu hesapların bakiyesine göre müşteriler kardan pay alır.

b-)Sözleşmeye Dayalı Tasarruf Kurumları=

—Sigorta Şirketleri= Hayat, sağlık, Doğal afet, Kaza sigortası gibi konularda sigortacılık hizmeti sunarlar. Bu kurumlar yaptıkları projelerle kişilerden fon toplarlar ve bunları uzun vadeli yatırım amaçlarında değerlendirirler.

—Özel Emeklilik Fonları= Bu fona katılanlara periyodik ölçümde emeklilik getirimi sağlayan kurumlardır.

c-)Diğer Yatırım araçları=

—Finansman Şirketler= finansman bonosu, hisse senedi ve tahvil çıkartarak fon toplarlar bu fonları mobilya, araba, eşya gibi tüketici ve küçük işletmelere satarlar.

—Kalkınma ve Yatırım Bankaları= yatırım bankaları sermaye piyasasında faaliyet göstermek sermaye piyasası araçlarını kullanarak yatırım yapmak, işletmenin mali yapısını düzenlemesine yardımcı olmak ve bu konuda danışmanlık hizmeti vermek yanında mevduat kabulü hariç tüm banka işlemlerini yapan kurumdur.
Kalkınma Bankasının Yatırım Bankasından farklı olarak yaptığı işlem;Öz kaynaklarıyla kredi verme faaliyetidir.

—Yatırım Ortaklıkları; Menkul kıymet pörtföy işletmek için kullanılan anonim şirketidir.

—Aracı Kurumlar;



~Finansal Sistemin Düzenlenmesi~
Finansal sistemin düzenlenmesi için 3 tane gerekçe vardır.
A—Yatırımcılar için enfermasyon sağlamak;

B —Finansal sistemin sağlıklı çalışmasını sağlamak;
Finansal panik=Finansal araçların aynı anda iflasa sürüklenmesi durumudur.
1-Finansal sisteme giriş kısıtlamaları;
—BDDK’ nın en az 5 üyesinin aynı yönde oy kullanması gerekir.(olumlu)
—20 trilyon en az sermayesi olması gerekir.
—Kurucuların asgari sermayenin %10’nu Mevduat Sigortaya yatırmış olması lazım.
—Tasfiye edilmiş bir bankasın %10 hissesinden daha fazla miktara sahip olmamalıdır.
—Affa uğramış olsa bile 5 yıldan fazla hırsızlık, yüz kızartıcı suçtan hüküm giymemiş olmak.
—Bankanın ve yöneticilerin kurallara uygun olması gerekir.

2-Açıklama yapma; Bankaların her üç ayda bir bilânçolarını açıklama yapması.
3-Varlıklara ve Faaliyetlere İlişkin sınırlar;
4-Mevduat Sigortası; Finansal araç kurumun iflas etmesine karşılık kayıpları karşılamak amacıyla yapılan sigortalardır.
5-Rekabete ilişkin sınırlamalar; He şube için asgari sermayenin %1 oranında öz kaynak bulundurup bu konuda ki BDDK standartlarını gerçekleştirmelidirler.
6-Faiz oranlarına ilişkin sınırlamalar;

C —Para politikasının yönetim gücünü arttırmaktır; Zorunlu rezerv politikasını ve mevduat sistemiyle devlet tarafından finansal sistem olur.

FAİZ ORANLARININ ANLAM VE ÖLÇÜMÜ
Faiz; Borçlanılan miktarın yüzde ile ifade edilen borçlanma maliyetidir.(Borç alan kişi açısından)

Faiz oranı (i) ; Yapılan ek ödeme
Anapara

ÖRNEK;800 TL’lik bir borç 1 yıl sonra 880 TL olarak ödenmiştir.Uygulanan faiz oranını hesaplayınız.

i = 880–800 i = 80 i = 0,10 yani  %10
800 800

Borçlanma Türler
- Basit kredi -Sabit ödemeli - Kupon ödemeli -Sıfır kuponlarıi
Krediler Krediler

1- Basit Kredi İşlemleri; Anapara + faiz ödemesinin vade sonunda birlikte ödendiği kredi işlemleridir. Ticari kredilerde kullanılır.

2- Sabit Ödemeli Krediler; Anapara + faiz kredi vadesi boyunca aylara bölünerek aylık olarak ödenir. Tüketici kredileri bu kredilere örnektir.

3- Kupon Ödemeli Krediler; Vade boyunca faiz ödemesinin yapıldığı vade sonunda anaparanın ödendiği işlemlerdir.

4- Sıfır kuponlu(İskontolu)Krediler; Vade boyunca sabit bir faiz ödemesi yapılmaz. Üzerinde yazılı bir değerden daha düşük bir değere satılıp vadesi geldiğinde üzerindeki değerle satılabilen işlemlerdir. Örnek=Hazine Bonoları

----- Paranın Zaman Değeri -----
“Paranın Gelecekte ki Değeri”

Paranın Gelecekte ki Değeri; F.V ) n
Faiz Oranı; i )  F.V = ( 1 + i ) . P.V
Zaman; n )
Paranın şuan ki Değeri; P.V )

ÖRNEK; Faiz oranı % 20 iken bugün bankaya yatırılan 500TL’nin 2 yıl sonraki değeri nedir?
2
F.V = ( 1 + 0,20 ) . 500
2
= ( 1,20 ) . 500

= 1,44 . 500

= 720

“Paranın Bugün ki Değeri”
n
F.V = ( 1 + i ) . P.V  P.V = F .V n
( 1 + i)

ÖRNEK; Bir yıl vadeli iskonto ile satılan üzerindeki değeri 3 milyar TL olan devlet tahvilinin bugün ki değeri nedir?( Faiz oranı ; % 10)

P.V = . 3 . = . 3 . ; 2,72 Milyar
( 1 + 0,10) 1,10

[.ELİF.]

ÜNİTE 1

Finansal Sistem :

Bir ekonomide fon arz edenler ve talep edenler , yardımcı kuruluşlar , yatırım ve finansman araçları hukuki ve idari düzenin oluşturduğu yapıya FİNANSAL SİSTEM denir.

Finansal Piyasa :

Fon açığı olan ekonomik birimlerle fon fazlası olan ekonomik birimlerin arz/talep için karşılaştıkları ayrıca finansal varlıların alınıp satıldığı yerlerdir.

Para Piyasaları(Mali piyasa) :

Kısa vadeli (1 yıla kadar)fon arz ve talebin karşılaştığı piyasadır.

Sermaye Piyasaları :

Orta ve Uzun vadeli fon arz ve talebin karşılaştığı piyasadır.

Paraya Çevrilebilirlik :

Finansal varlığın para gibi kullanılabilmesi ve hazır satın alma gücübü ifade etmesidir.

Likitide :

Finansal varlığın kısa sürede ve düşük maliyetle paraya dönüştürülme özelliğidir.

Bölüne bilirlik :

Finansal varlığın en az hangi miktarda paraya çevrilebilineceğini gösterir.

Faiz :

Nakti sermayenin belili bir süre kullanımı karşılığında sermaye sahibine ödene bedele faiz denir(maliyet unsurdur , sermayenin bedelidir , makro den.sağ.önemli fak.,likitideyi etkiler)

Nominal Faiz Oranı :

Reel faiz oranı ile bu orana ilave edilen enflasyon ve risk primlerinden oluşur buna cari veya piyasa faiz oranıda denir.

Reel Faiz Oranı :

Enflasyon ve riskin olmaması durumunda oluşan faiz oranıdır(hazine bonosu)

SPK : 1981 yılında 2499 sayılı kanunla yürürlüğe girdi.

İMKB : 1985 yılında yeniden organize olarak faaliyete başlamıştır.


ÜNİTE 2

Marjin(spread,risk primi) :

Bankaların topladıkları tasarruflara ödedikleri faiz ile kredi olarak verdikleri paralardan elde ettikleri gelirler arasındaki farka denir.

Faiz oranı Riski :

Bankaların tasarruflara ödedikleri faiz oranı ile uzun vadeli yaptıkları yatırım veya verdikleri kredilerde elde edecekleri faiz gelirleri arasındaki farktır.

Likidite Riski :

Bankalar tasarruf sahiplerinin paralarını çekmeleri sonucu kredi talep edenlere borç sağlayamama riski taşırlar buna likidite riski denir.(öz sermaye arttırarak,kısa vad fon,menkul v. Satmak yeni tasar.çekmek,menk kıy karşılık göstererek satmak ile giderilir.)

Fizibilite Raporu :

Bir yatırım programının ekonomik,teknik ve mali açıdan uygun olup olmadığını ortaya koyan yapılabilirlik raporudur.

Açık Hesap :

Taraflar arasında resmi bir anlaşma olmadan satış yapılmasıdır.

Akreditif Kredi :

İthalatçı müşterilerin kullandığı kısa vadeli bir banka kredisidir.

Avans (Spot) Kredisi :
Kredinin Bir defade çekilip bir defeda ödenmesidir.

Cari hesap (rotatif) Kredi :

Kredi kurumunun müsterisine belirli bir limite kadar açtığı,müşterininde ihtiyacı oranında kullandığı kredidir.

Hazine Bonosu :

Devletin her yıl bütçe kanunlarına dayanarak nakit açığını finanse etmek için ihraçettiği kısa vadeli borçlanma aracıdır.(vadesi en cok 1 yıl,ihale yoluyla isk.satılır,ödememe veya likitide riski 0 dır,para piy.da en çok kullanılır)

Finansman Bonusu :

Anonim şirketlerin ihraç ettikleri kısa vadeli ve teminatsız borç senedidir.(satışında iskonto esas alınır,para piy.aracıdır)

Factoring :

İşletmenin genellikle kısa vadeli satışlarından doğan alacakların factoring kurumlarına satılmasıyla ,alacakların paraya çevrilmesi şekliyle kullanılan bir finansman yöntemidir.(Alacakların tahsil edilmeme riski ile alınması en büyük özelliğidir)

Repo :

Menkul kıymatlerin geri alma taahhüdüyle satılmasıdır(banka yapar)

Ters repo :

Menkul kıymetlerin geri satma taahhüdüyle alımıdır (vatandaş yapar)

Varlığa dayalı menkul kıymet(VDMK) :

Gelecekte nakit girişi doğuracak alacaklar,bireysel krediler ve borçlanma araçlarının bir araya getirilerek havuz oluşturulması ve bu havuza dayalı olarak yatırımcılara borçlanma belgesi satılmasıdır yapılan işlem MENKULLEŞTİRME dir.(para piyasası aracıdır)


ÜNİTE 3

Tahvil :

Anonim şirketlerin veya iktisadi kamu kuruluşlarının çıkardığı uzun vadeli borç senedidir.(vadesi en az 2 yıl ,hisse senedine göre daha az risklidir ve maliyeti daha düşük ve Tahvilin faiz ödemeleri vergi matrahından düşülür.)

İtfa Fonu :

İşletmelerin İhraç ettikleri tahvillerin geri ödenmesinde kullanmak üzere oluşturdukarı fondur.(halka açık şirketlerin tahvilleri ödemede kullandığı fon)

Ödenim Fonu :

Tahvillerin ana para taksitlerinin geri ödenmesi için oluşturulan fondur.
Güvenceli Tahvil : Faiz ve anapara ödemesi için bir karşılık gösterilerek çıkarılan tahvildir.

Güvencesiz Tahvil :

Tahvil sahiplerinin alacaklarının güvencesi işletmenin tüm mal varlığıdır.

Kara İştiraklı Tahvil :

Sahibine hem faiz hemde kardan pay hakkı veren tahvil dir.

Primli Tahviller :

Tahvil üzerinde yazılı nominal değerden daha düşük bir değerle satılıyorsa İHRAÇ Primi , İtfa anında tahvil sahibine nominal degerden daha yüksek bir değer ödeniyorsa İTFA Primi söz konusudur.

Varant :

Bir satın alma opsiyonudur ve sahibine bir işletmenin önceden saptanmış belirli fiyat üzerinden ve belirli sayıda hisse senetlerinden satın alma hakkı verir.

Valör :

Kredi veya mevduat için bankaca faizin işletilmeye başlandığı tarihtir.

Anüite :

Tahvilde faiz ödemeleri vade boyunca genellikle eşit tutarlarda yapılır eşit ödemeler dizisine anüite denir.

Çevirim(değiştirme) Fiyatı :

Hisse senedine çevrilebilir tahvil sahiplerinin hisse senetlerini değiştirme halinde,hisse senetlerine uygulanacak fiyattır.

ÜNİTE 4

Hisse Senedi :

Anonim şirketlerde ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde sermayenin belli bir oranını temsil eden ve sahiplerine ortaklık hakkı sağlayan menkul kıymettir.

Anonim Şirket :

Bir ünvana sahip , sermayesi belli paylara bölünmüş olan ve borçlarından dolayı yalnız mal varlığı ile sorumlu olan şirkettir.

Kayıtlı Sermaye :

A.ş lerin esas sözleşmesinde hüküm bulunmak kaydıyla ve yönetim kurulu kararıyla T.T.K. daki hükümlere tabi olmadan çıkarabilecekleri azami sermaye tutarını gösteren sermayedir.

Rüçhan Hakkı :

Mevcut ortakların Yeni çıkarılacak hisse senetlerinden öncelikli satın alma hakkıdır.

Halka Açık Anonim Şirket :

Hisse senedi sahiplerinin sayısı 250’yi aşıyorsa veya şirket yazılı veya sözlü bir şekilde halkı ortaklığa çağırmış ise ,bu anonim şirket halka açık şirket sayılır ve spk’ya tabi olur.

xxx Hisse Senedi :

Sahiplerine genel kurulda eşit oy hakkı ile kar dağıtımı ve tavsiyede eşit pay alma hakkı tanılır.

Katılma İntifa Senetleri :

Kardan pay alma ,yeni hisse senedi alma,tasfiye bakiyesinden yararlanma gibi haklara sahip ama ortaklık hakkı yoktur.

Doğrudan Çıkarım :

İşletmelerin aracı kullanmayarak hisse senetlerini halka satmasıdır.

Özel İhraç :

Büyük tutardaki menkul kıymetlerin kurumsal yatırımcılara doğrudan satılmasıdır

Dolaylı Çıkarım :

İşletmenin aracı kurumun hizmetlerinden yararlanarak hisse sentlerini halka satmasıdır.

Underwriting :

Aracı kurumların veya yatırım bankalarının danışmanlık hizmeti dışında ihraç edilen menkul kıymetlere satma garantisi vermesidir.Bu hizmeti veren aracılara UNDERWRITER denilir.

Kurtaj :

Aracı kurumların yaptıkları her işlem için müşterilerinden aldıkları komisyondur.

Çok Fiyat Yöntemi :

Bütün alış ve satış emirlerinin sisteme girilmesi ve eşleştirmenin fiyat ve zaman önceliği esaslarına göre otomatik olarak yapılmasıdır.(sürekli müzayede)

Baz Fiyat :

Bir hisse senedinin seans içinde işlem göre bileceği üst ve alt fiyat limitlerinin ve fiyat adımlarının belirlenmesine esas teşkil eden fiyattır.

Lot:

1.000 adet hisse senedinden oluşan standart işlem birimidir.

Borsa Seansı :

Borsada işlem gören menkul kıymetler her gün belirli saatler arasında alınıp satılır bu işlem süresidir.

Hisse senedi Değerleme :

Hisse senedinin gelecekte sağlayacağı tahmin edilen dönemsel kazançların belirli bir iskonto oranı ile iskonto edilerek toplanmaları işlemidir.

Ulusal Pazar(Kot İçi Pazar) :

Borsa kotunda bulunan ve asgari tedavül kriterlerine haiz şirketlerin hisse senetlerinin güven ve istikrar içerisinde işlem gördüğü piyasadır.

Toptan Satışlar Pazarı :

Önceden alıcıları belirli olan veya olmayan belirli bir miktardaki hisse senedi işlemlerinin yapıldığı piyasadır.

Defter Değeri :

Öz sermaye toplamının hisse senedi sayısına bölünmesiyle bulunan değerdir.

Gerçek Değer :

İşletmenin gelecekteki kazançları ve kar payları belli bir iskonto oranıyla bugüne indirgenip bugunki değerler toplandığında bulunan değerdir.

Etkin Piyasa :

Menkul kıymet fiyatlarının ,menkul kıymet değeriyle ilgili tüm bilgileri yansıttığı piyasadır.

Temel Analiz :

Menkul kıymetlere ilişkin genel ve özel bilgilerin toplanarak sistematik bir şekilde değerlendirilmesi ve bu doğrultuda tahminler yapılmasıdır.

Teknik analiz :

Hisse senetlerinin geçmişteki fiyat hareketlerinin gelecekte de tekrarlanacağını varsayarak , hisse senetlerine ilişkin alım satım kararlarının verirdiği tekniktir.

Dow Teorisi :

Piyasa analizlerinde amacın piyasada fiyatların gidiş yönünü belirlemek olduğu görüşüne dayanmaktadır.

Boğa Piyasası :

Hisse senedi fiyatlarının yükselme eğiliminde olduğu piyasaya denir.

Ayı Piyasası :

Hisse Senedi fiyatlarının düşme eğiliminde olduğu piyasadır.


ÜNİTE 5

Türev Ürün :

Fiyatları başka bir ürünün fiyatına bağlı olan ürünlerdir.

Türev Kullanım amaçları :
Riskten Korunma
Spekülasyon(tahmin)
Arbitraj

Arbitraj :

Aynı ve eşit miktardaki bir malın eş zamanlı olarak bir piyasadan alınıp diğer piyasayada avantajlı bir şekilde satılarak riske girmeden fiyat farklılıklarından dolayı kar elde edilmesidir.

Vadeli (Forward) Piyasalar :

İleri bir tarihte teslimi söz konusu olacak herhangi bir malın,vadesi,fiyatı ve miktarı bugünden belirlenerek ,sözleşmeye bağlandığı işlemler veya sözleşmelerdir.

Forward Kur Primi :

Vadeli kurun cari kurdan büyük olması durumunda aradaki farktır ,düşükse Forward Kur İskontosudur.

Gelecek (future) Piyasalar :

Belirli nitelikteki ve miktardaki bir malın finansal ürünün bugünden balirlenen bir fiyattan,gelecekteki bir tarihte teslim edilmesini veya teslim alınmasını hükme bağlayan sözleşmelerdir.

Takas odası :

Opsiyon ve Gelecek borsalarında alıcı ve satıcıların yükümlülüklerini yerine getirmesini ve güveni sağlayan kuruma takas odası denır.

Teminat ( marjin)Takas odasının üstlendiği riskler sebebiyle alıcı ve satıcıdan aldığı temğinat mektubudur.

Opsiyon Piyasaları :

Sahibine belirli sayıda menkul kıymetin veya malın önceden belilenen bir fiyattan belirli bir süre içerisinde alım ve satım HAKKINI veren sözleşmelerdir.

Opsiyon Fiyatı :

Opsiyon alıcısının ,satın alma veya satma hakkını elde edebilmek için ,opsiyon satıcısına ödediği tutardır.

Swap :

Takas ,değiştirme anlamına gelir.İki taraf arasında yapılan faiz veya ana para ödemelerinin koşullarını önceden belirleyerek ,değişimi sağlayan bir sözleşmedir.

Libor :

İngilterede her gün belirlenen bankalar arası faiz oranıdır.

Prime Rate :

Amerikada kredibilitesi yüksek işletmelere uygulanan faiz oranıdır.

• İMKB de vadeli işlemler borsası 15 auğ 2001 de başlamıştır.



ÜNİTE 6

Spk’nın Kuruluş Amaçları :

En önemli amacı yatırımcıyı ve tüm sermaye piyasasını korumak.

Not : Spk 1 başkan ,1 başkan vekili ve 5 üyeden oluşur.(görev süreleri 6 yıldır)

Not : Spk da 11 daire başkanlığı vardır.

Spk’nın mesleki faaliyetleri(den.iz.a.k) : Denetleme,izleme,araştırma,Kayıt tutma.

Not : Spk nın oluşturulmasındaki temel neden 1980 lerdeki bankerler krizidir.

SPK :

Sermaye piyasaları kanununun verdiği görev ve yetkileri yapmak üzere kurulmuş idari ve mali özerkliğe sahip kuruma SPK denir.


ÜNİTE 7

Devamlı Piyasa :

Borsaya kayıtlı menkul kıymetlerin en kısa sürede ve en düşük maliyetlerle alınıp satılmasıdır.(menkul kıymet borsasının en önemli fonksiyonudur)

Piyasanın Derinliği :

İşlem gören menkul kıymet için işlem fiyatının altında ve üzerinde fiyatlarla çok sayıda ve yeterli miktarda yapılmış alış ve satış emirlerinin bulunmasıdır.

Piyasanın Genişliği :

Menkul kıymetle ilgili alış ve satış emirlerinin hacmidir.

Piyasa Esnekliği :

Piyasada bir menkul değer veya işlem gören tüm menkul değerlere ait geçici Pazar emirlerinin ortaya çıkmasına bağlı olarak piyasa dengesinin bozulması sonucu piyasaya hızla yeni emirlerin ulaşa bilmesidir.

Teklif verme yöntemi :

Satın alma veya satma emri almış olan aracı kurum temsilcisinin bu emri ilgili şirket tabelasının alış veya satış kısmına yazarak teklif beklediği yöntemdir.

Piyasa Emri (serbest Emir) :

Mnkul kıymetin emrin verildiği andaki piyasada bulacağı en iyi fiyatla alması yada satılmasıdır(5 lot sat veya al biçimindedir)

Sınırlı emir (limitli emir) :

Yatırımcının belirlediği fiyattan işlemin yapılmasıdır(1000 adet hissesenedini 5000 tl ye sat gibi)

Zamanla Sınırlı Emir :

Emrin yatırımcı için sınırladığı süre içi geçerli olan emirdir.(2gün içinde sat gibi)

Zararı Durdurma Emri :

En uygun anda en uygun fiyata satın almyı içeren emirdir.

Müşteri Emri :

Yatırımcının aracı kuruma verdiği Hisse senedini alım veya satım emridir.

Endeks :

Menkul kıymetlerin fiyat değişimlerini incelemek üzere hazırlanan göstergedir.

Borsa Hakkında Bilgiler :

İlk menkul kıymetler borsası 1487 de belçikanın anvers şehrinde kuruldu
En büyük borsa new york borsasıdır.
Dersaadet Tahvilat borsası 1866 yılında kurulan ve sadece Osmanlı tahvillerinin alınıp satıldığı Osmanlıdaki ilk borsadır.
İmkb 1986 yılında yeniden organize edilerek etkin olarak çalışmaya başladı(1985 de kuruldu)

Alıntıdır

[.ELİF.]

FİNALSAL SİSTEM VE ÜSTLENDİĞİ FONKSİYONLAR
Finalsal sistem;fon fazlası olanlar,fon açığı olanlar finalsal piyasalar,finalsal aracılar ve organizasyon ile denetiminden sorumlu olan birimlerden oluşur.Temel olarak tasaruf sahiplerinden yatırımcılara doğru fon transferş fonksiyonunu üstlenmiş olan bir bütündür.Alıcı ve satıcıları karşı karşıya getiren ortamlara piyasa adı verilir.Fon ihtiyacı olan,yani fon arayan ekonamik birimlerle,fon fazlası olan yani fon satmak isteyen ekonomik birimleri karşı karşıya getiren ortamlara ise Finalsal Piyasa denir.Finalsal piyasaların üstlendiği fonksiyonlar şunlardır:
1-Fon transferi sağlamak;Finalsal piyasaların en temel fonksiyonu tasaruf yapanların ellerindeki fon fazlasını fon açığı olanlara aktarmaktır.Bir ekonamide temel ödünç verenler(tasaruf sahipleri) hane halklarıdır.Ekonamide borçlanan temel birim ise işletmeler ve devlettir.Fonlar ödünç verenlerden ödünç alanlara doğrudan ya da dolaylı finansman yoluyla aktarılabilir.Doğrudan finasman;borç alanların finalsal piyasalarda menkul satarak ödünç verenlerden direkt borçlanmasıdır.Dolaylı finasmanda ise fonlar,fon fazlası olanlardan finalsal aracılar yoluyla fon açığı olanlara aktarılır.
2-Risk Paylaşımı:Risk;bir varlığın gelecekteki değeri konusunda mevcut olan belirsizliktir.Tasarruf sahipleri elde ettikleri tüm varlıkları istikrarlı bir getiri beklentisi içinde mevcut varlık sepetlerine dahil ederler.Çeşitli varlıklardan oluşan bu sepete portföy denir.Servetin çeşitli varlıklar arsında dağıtılmasına ise çeşitlendirme adı verilir.
3-Likitide:Bir varlığın bir ödeme aracına dönüşüm hızı ve kolaylığıdır.
4-Enformasyon toplama ve dağıtma:Borçlanmak isteyenler hakkında ve finalsal varlıkların getirileri ile ilgili beklentiler hakkında enformasyon toplanmasını ve bunun dağıtımını mümkün kılmasıdır.Toplanacak bu enformasyon borçlanmak isteyenlerin mali geçmişleri ve borçlanılan fonlarla ne yapacakları hakkındaki bilgileride kapsar.Eksik bilgilenme(asimetrik endormasyon),borç almak isteyen tarafın borç verecek tarafın sahip olmadığı bazı bilgilere sahip olması ve gerçekleşecek finalsal işlemde bunun avantajını kullanmasıdır.Bu konu sigortacılık sektöründe çok önemlidir.
FİNALSAL PİYASALRIN YAPILANMASI
Borç ve Ortaklık Piyasaları:
Firmalar ya da kişiler finalsal piyasalardan iki temel yolla fon elde edebilirler.Bu yollardan birincisi ve en çok kullanılanı tahvil veya bono gibi bir borç aracı çıkartılmasıdır.Borç aracı:çıkaran kişinin ,aracı elinde bulunduran kişi veya kuruma belirli bir tarihe(vade)kadar düzenli aralıklarla belirli bir miktar(faiz)ödemeyi kabul ettiğini ve vade bitiminde ana parayı geri ödemeyi taahüt ettiğini gösteren anlaşmadır.Vade,bir borç aracının tarafların yükümlülüklarini yerine getirmeleri ile geçerliliğini yitireceği tarihtir.Bir yıldan kısa vadeli borç araçları kısa vadeli ,bir yıl ile on yıl arasında vadeye sahip olanlar ise orta vadeli,on yıl veya daha uzun vadeye sahip olanlar ise uzun vadeli borç araçlarıdır.Ortaklık araçları,bir işletmenin varlıklarını ve net gelirini paylaşma hakkı doğuran menkul kıymetlerdir.Bu araçlar,bunları elinde bulunduranlara genellikle periyodik ödeme(kar payı)yapılmasına olanak sağlar.Bu senedi ellerinde bulunduranlara sahiplik(mülkiyet)hakkı verir.Borç senedi yerine ortaklık senedine sahip olmanın temel dezavantajı ise ortaklık senedini elinde bulunduran kişinin artakalan alacaklı olmasıdır.
Birincil ve ikincil Piyasalar
Bir şirket veya devlet tarafından çıkartılmış olan menkul kıymetlerin ilk alıcılara satıldığı finalsal piyasalara birincil piyasa,daha önce çıkartılmış olan menkul kıymetlerin yeniden satıldığı piyasalara ikincil piyasa denir.Birincil piyasalarda satış işlemleri genellikle kapalı kapılar ardında yapıldığından bu piyasalar kamuoyu tarafından pek bilinen piyasalr değildir.Birincil piyasada menkul kıymetlerin ilk kez satışına yardımcı olan en önemli kurum yatırım bankalarıdır.Yatırım bankalarının yaptıkları bu işleme underwriting denir.Underwriting,bir şirket tarafından çıkartılan menkul kıymetlerin birincil piyasada fiyat garantisi ile satışının sağlanması amacı ile bir yatırım bankasına devredilmesi işlemidir.İkincil piyasaların sağlıklı işleyebilmesi için en önemli rol menkul kıymet broker'ları ile dealer'larına aittir.Broker,menkul kıymetlerin alıcı ve satıcılarına eşleştiren yatırım temsilcileridir.Dealer ise belirtilen fiyattan kendi nam ve hesabına menkul kıymetleri alıp satarak alıcılar ve satıcılar arasında bğ kuran finalsal aracılardır.İkincil piyasaların şirket açısından üstlendiği iki önemli fonksiyon vardır.Bunlar;
a)İkincil piyaslar finalsal araçların satışını kolaylaştırarak daha likit olmasını sağlar.
b)İkincil piyasalar,birincil piyasa satılan menkul kıymetin fiyatının belirlendiği piyasalrdır.
Borsalar ve Tezgah Üstü(Over The Counter)Piyasalar
İkincil piyasalar iki şekilde organize olur.Bunlardan birincisi borslar şeklinde örğütlenmedir.İkincisi ise tezgah üstü(OTC)piyasalardır.Borsa,menkul kıymet alan ve satanların veya bunların brıker'ların alım-satım işelemlerini gerçekleştirdikleri bu amaçla düzenlenmiş belirli bir fiziki mekandır.Tezgah üstü piysa(OTC)ise,bırsa dışında menkul kıymetlerin alınıp satıldığı piyasalardır.
Spot ve Vadeli Piyaslar
Spot piyasa finalsal varlığın hemen teslim edildiği ve ödemenin hemen yapıldığı piyasalardır.Bu nedenle bu piyasalara nakit piyasalar da denir.Vadeli piyasalar ise,menkul kıymetlerin gelecekteki bir tarihte bu günden anlaşılan bir fiyattan alınıp satıldığı piyasalardır.
Para ve Sermaye Piyasaları
Bir yıldan daha kısa vadeye sahip menkul kıymetlerin alınıp satıldığı piyasalara para piyasası,orta ve uzun menkul kıymetlerin alınıp satıldığı piyasalara ise sermaye piyasası denir.Özellikle bankalar para piyasasını aktif olarak kullanırken,sigorta şirketleri daha çok sermaye piyasasını kullanır.
FİNALSAL ARAÇLAR
1-PARA PİYASASI ARAÇLARI
Türkiye'de organize olmuş para piyasalarına 1987'de geçilmiştir.Türkiye'deki para piyasaları,TL piyasaları ve döviz piyasaları olmak üzere ikiye ayrılır.Bu piyasalardan TL para piyasasında işlem gören belli başlı menkul kıymetler(para piyasası araçları)şunlardır;
a)Hazine Bonosu:Vadesi bir yıldan kısa olan ve iskontoyla satılan devlete ait borlanma senetleridir.
b)Finasman Bonosu:Anonim ortaklıkları biçimde kurulmuş olan şirketler tarafından ihraç edilebilen kısa vadeli borçlanma araçlarıdır.Vadeleri 30 günden kısa,360 günden uzun olamaz.
c)Banka bonoları:Kalkınma ve yatırım bankalarının kaynak sağlamak amacıyla,borçlu sıfatıyla düzenleyip ihraç ettikleri emre ve hamiline yazılı menkul kıymetlerdir.
d)Bnaka garantili bonolar:Kalkınma ve yatırım bankalarından kredi kullanan anonim ortaklıklarının bu kredilerin teminatı olarak borçlu sıfatıyla düzenleyip alacaklı bankaya verdikleri emre yazılı menkul kıymetlerdir.
e)Varlığa dayalı menkul kıymet (VDMK):İhraç eden kurumun kendi tivari işlemlerinden doğan veya devaldığı alacakları karşılığında ihraç edilen menkul kıymetlerdir.
f)Yatırım fonu katılım payları:Yatırım fonu,katılma belgeleri sonucu toplanan belge sahipleri adına dağıtılması ilkesine göre hareket ederek,menkul kıymetlerden oluşan portföyü işletmek amacıyla kurulan mal varlığıdır.Portföy değerinin en az %25'ini devamlı olarak Türkiye'de kurulmuş anonim ortaklıklarının hisse senetlerine yatırmış olan yatırım fonları A tipi,diğeri ise B tipi yatırım fonudur.
g)Repo/Ters repo:Repo,menkul kıymetlerin geri alım taahhüdü ile satışıdır.Ters repo ise,menkul kıymetlerin geri satış taahüdü ile alımıdır.
2-SERMAYE PİYASASI ARAÇLARI
Türkiye'de sermaye piyasası araçları içinde en çok hisse senetleri ve son yıllarda eurobond'lar kullanılmakadır.
a)Hisse Senedi:Bir şirkete ait sermeyenin belli bir oranını temsil esen ve sahiplerine o oranda ortaklık hakkı sağlayan,belirli şekil şartına sahip menkul kıymetlerdir.Hisse senedi elinde bulunduran kişiye irketin net geliri ve varlıkları üzerinde alacak hakkı doğuran pay senetleridir.
b)Özel sektör tahvilleri:Tahvil,devlet ve anonim şirket tarafından ödünç para bulmak amacıyla üzerinde yazılı değerleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkarılan vadesi bir yıl ve daha uzun borç senetleridir.Özel şirketler tarafından çıkarılan tahvillere özel sektör tahvili denir.
c)Devlet tahvilleri:Kamu kesimi harcamalarını ve bütçe açıklarını finanse etmek amacıyla Hazine tarafından 1 yıl ve daha uzun vadeli borç araçlarıdır.
d)Kar ve zrar ortaklığı belgesi:Anonim ortaklıkları tarafından kar ve zarara ortak olmak üzere yurt içinde ve yurt dışında satılmak için çıkartılan menkul kıymetlerdir.
e)Katılma intifa senedi:Anonim ortaklıkların nakit karşılığı satılmak üzere ihraç ettikleri menkul kıymetlerdir.
f)Gelir ortaklığı senedi:Kamu ortaklığı idaresi tarafından ihraç edilen menkul kıymelerdir.
g)Eurobond:Uluslararası borçlanmalarda yabancı tahvil ve eurobond olmak üzere 2 yol kullanılır.Yabancı tahvil,yabancı bir ülkede satışa sunulan ve satışa sunulduğu ülkenin para birimi üzerinden ihraç edilen tahvildir.Eurobond ise,satışa suulduğu ülkenin para birimi dışında bir para birimi üzerinden ihraç edilen tahvildir.

[.ELİF.]

Finansal Ekonomi (final) 7-8 üniteler

7.ünite

-döviz piyasası:uluslara ait paraların alınıp satıldığı birbirine dönüştürüldüğü piyasalardır. işlemlerin büyük bölümü nakit olarak değilde kaydi olarak yapılır
-döviz kuru:bir parayı alabilmek için diğer para biriminden vazgeçilmesi gereken miktarı gösterir 2 şekilde açıklanır
1-direkt döviz kuru: yabancı paranın yerli para cinsinden açıklanmasıdır
2dolaylı döviz kuru:yerli paranın yabancı para cinsinden açıklanmasıdır
-çapraz kur:yabancı paraların birbiri cinsinden degeridir dönüşüm oranına paritede denir
-yabancı para almak için ödenmesi gereken yerli para miktarı artıyorsa yerli para deger kaybeder
-yabancı para almak için ödenmesi gereken yerli para miktarı azalıyorsa yerli para deger kazanır
-nominal döviz kuruara biriminin başka para birimi karşısındaki degeridir
-reel döviz kuru:yerli paranın yabancı paralar karşısındaki satın alma gücüdür
-reel döviz kuru=nominal döviz kuruxyabancı fiyat/yerli fiyat
-reel döviz kuru ülkedeki fiyatlar genel seviyesine göre hesaplanırken fiyat indeksi kullanılır
-reel döviz kuru ülke enflasyon oranları arasındaki farka göre belirlenir nominal kur gibi deger kazanıp deger kaybedebilir
-nominal döviz kurundaki degişim oranı hem reel kurdeki degişim oranına hemde iki ülkenin enflasyon oranları arasındaki farka bağlı olarak belirlenir
-uzun dönemde denge döviz kurunu belirleyen faktörler farklı ülkelerdeki fiyatlar ve reel gelir düzeyindedir
-denge döviz kurunun arz talep analiziyle bulunur
-D$:dolar talep egrisidir doları elinde bulunduranların alabilecekleri dolar miktarını ifade eder. negatif eğimli,dir. TLdeger kazandıkça alınabilecek dolar miktarı artar
-S$dolar arz egrisidir. dolar bulunduranların TL karşılığında satmak istedikleri dolar miktarını gösterir. pozitiftir. TLdeger kaybettikçe satın almak istenen dolar miktarı artar
-TLkarsısında satılmak istenen dolar miktarı ile TL karşılığında alınmak istenen dolar miktar eşitliğinde döviz piyasası dengede olur
-dolar talep fazlası olduğunda dolar fiyatı yükselir. TLdeger kaybeder. satın alınmak istenen dolar miktarı azalır. satılmak istenen dolar miktarı artar
-döviz piyasasındaki denge diğer koşullar sabitken istikrarlı dengededir.
-uzun dönemde denge döviz kurunda degişmeye yol açan faktörler dolar arz ve talebi çizilirken sabit kabul edilen faktörlerdir bunlar: a-reel gelir (en önemlisi)
b-nispi verimlilik
c-nispi fiyat düzeyi
d-dış ticarete getirilen kotalar
. e-ithal ve yerli mal arasındaki tercihlerdir
-bir ekonominin reel gelir düzeyi o ekonominin sahip olduğu kaynakların verimliliğini yansıtır
-reel gelir artışı yada azalışı döviz arz ve talep eğrisini kaydırır
-ABDnin reel gelirinde artık olursa merikalılar Türk mallarına ve menkul kıymetlerine olan talebi artar Türkiyenin ise dolar arzı artar. dolar arz egrisi sağa kayar
-dolar arzındaki artış denge kurunun düşmesine ve denge işlem haminin artmasına neden olur
-Türkiyede reel gelir artışı olursa yabancı mallara ve dövize olan talep artar. döviz talep eğrisi sağa kayar denge kuru ve piyasa işlem hacmi artar
-döviz kurundaki artışlar yerli paranın deger kaybetmesi, döviz kurundaki düşüşler yerli paranın kazanmasına neden olur
-döviz arz ve talebini etkileyen faktörler
a-reel gelir
b-ithal talebi
c-nispi fiyat düzeyi
d-dış ticarete getirilen engeller
e-ithal talebi
f-nispi verimlilik
a,b,c şıkları dövizkuruyla doru orantılı d,e,f şıkları ise ters orantılıdır
-Satın Alma Gücü Partisi
*te fiyat kanunu ilkesine dayanır
*dış ticarete engel getirmediği kabul edilir
*nakliye masrafları olmadığı kabul edilir
*bir ülkedeki fiyatlar diğer ülkeye göre daha hızlı artıyorsa ülke parası deger kaybeder
*taşıma giderleri sıfırdır
*piyasalar arası fark oluşsada bu fark devam etmez kısa sürede eşitlenir
*özdeş malların fiyatlarını ve iki ülkedeki fiyatlar genel düzeyini temel alır
*yurtiçi fiyatlar düzeyi döviz kuru ile yabancı ülkedeki fiyat düzeyi çarpımını gösterir
*uzun dönemde geçerli olabilecek teoridir
*kısa dönemde PPP(satın alma gücü) teorisi varsayımlarındaki eksiklikler
a-hoöojen mal varsayımı birçok durumda geçerli degildir
b-dış ticarette engellerin olması, nakliye masraflarının olmaması varsayımıda eleştiriye çok açıktır
c-ülkedeki fiyat indekslerine dahil olan malların çoğu dış ticarete konu olabilecek mal degildir


-rTL...... TL cinsinden varlıkların getirisi
-r$........dolar cinsinden varlıkların getirisi
-rTL>rS.. hem Türkler hemde yabancılar TL cinsinden varlıklara yönelir
-r$>rTL..hem Türkler hemde yabancılar $ cinsinden varlıklara yönelir
-r$=rTL..iki para cinsinden ihraç edilen varlıklar elde tutulur

-Faiz paritesi kavramı
*döviz piyasalarındaki işlemlerin büyük bölümü banka hesapları arasındaki hareketle gerçekleşir
*döviz piyasasındaki işlemler mevduatlar üzerinden yürütülür
*iki para cinsinden mevduatlara olan talebi belirleyen mevduatlarda beklenen getiri oranıdır
-Faiz paritesi şartları
1- yurtiçi faiz oranının yabancı para faiz oranı ile yerli paradaki değişim oranının toplamına eşit olacagını gösteren döviz kuru denge koşuludur
e
i+ E - E
t+1 t
iTL= --------------------- yada rTL=r$ faiz paritesi şartıdır
E
t

2-yurtiçi faziler yabancı faiz oranından yüksekse yerli para deger kaybeder


-r$ eğrisi= a)doların beklenen getiri egrisidir
b)negatir egimlidir
c)yüksek kurda dolar mevduatlarının beklenen getirisi düşüktür
d)düşük kurda dolar mevduatlarının beklenen getirisi yüksektir

-rTL eğrisi=a)TL mevduatlarından beklenen getiri eğrisidir
b)rTL=iTL olduğunda %10luk faiz oranında sabitlenmiş getiri eğrisidir

-rTL ve r$ eğrilerinin kesiştiği yer denge noktasıdır
-denge döviz kuundaki degişmeler rTL/r$nin yer değiştirmesiyle olur
-r$ 2 nedenden dolayı yer degiştirir
1-dolar mevduatlarına ödenen faiz oranının değişmesi
2-beklenen döviz kurunun değişmesi
-rTL nin yer değiştirme nedeni TLmevduatlarına ödenen faiz oranının degişmesidir
-r$egrisinin kayması
1-dolar mevduatlarına uygulanan faiz oranı yükselirse dolar mevduatından beklenen getiri artar r$sağa kayar döviz kuru yükselir yerli para deger kaybeder
2-döviz kurunun yükselicegi bekleniyorsa r$ kayar
-net sonuç eğrilerdeki yer değiştirmenin büyüklüğüne bağlıdır
-beklenen enflasyona bağlı faiz artışları sonucunda yerli para deger kaybeder

8. ünite

-finansal varlıkları elinde bulunduran kişiler ve kuruluşların karşı karşıya oldukları riskler
a-geri ödeme riski (en önemlisi)
b-faiz oranı riski
-tahvil fiyatları ile faiz oranı ter orantılıdır
-vade uzadıkça faiz oranı riski artar
-sıfır kuponlu yani iskontolu tahvillerda vade uzadıkçafaiz oranı riski artar
-kupon ödemeli tahvillerde kupon ödemeleri ne kadar sık ise faiz oranı riski o kadar düşer
-tahvil yada bono alıp-satanlar faiz oranı riskini vadeye kalan süre ile bu süre içinde yapılacak ödeme miktarını degerlendirir
-efektif vade (DUR)hesaplanışı=finansal aracın vadesi boyunca yapılacak ödemelerin şimdiki değeri bulunur ve ağırlıklı ortalaması alınır
-efektif vade ağırlıkları=sıfır kupanlu tahvilin toplam ödeme akımlarının değeri içindeki payı gösterir
-finansal varlığın efektif vadesi bilindiğinde faiz oranında meydana gelebilecek değişikliklerin varlığın üzerinde yarartacağı değişmeyi hesaplayabiliriz
-faiz oranın sıfırlayıcı stratejiler
1-portföyde kısa vadeli finansal varlıklar ağırlıklı olmalı kısa vadeli yada vadesine az kalmış varlıkların sermaye kaybı riski azdır
2-kısa süreli efektif vadeye sahip tahviller elde tutulmalıdır
-kısa vadeli yada düşük efektif vadeli finansal varlıklar faiz oranı riskini düşürürken 3 soruna yol açar bunlar
1-getiri eğrisi artar. uzun vadeli menkullerin getirisi daha yüksek olur.
2-kısa vadeli menkullerin döndürme maliyeti yüksek olabilir
3-kısa vadeli menkul çeşitlendirme avantajlarını yok edebilir
-riskten korunmaya -hedgire=faiz oranı ve riskten kaynaklanan sermaye kaybına uğrama olasılığını azaltan finansal stratejilere denir
-türev ürün=koruma işlemlerinde başvurulan getirisi diğer finansal araçların getirisine bağlı olarak belirlenen finansala araçlardır
-türev ürünler içinde en çok kullanılanlar
a-forwad
b-futures
c-opsiyon
-tam koruma=portföyün taşıdığı faiz oranı yada döviz riskinin tamamını ortadan kaldıran finansal stratejilere denir
-döviz riski=finansa kuruluşun mevcut kar marjinının işleme konu olan yabancı paraların fiyatında meydana gelen degişmeler sonucu azalması olasılıgıdır
-dövizle yapılan işlemler vadeli piyasalarda yada spot piyasalarda gerçekleşmesine göre farklı döviz riskleri yaratabilir. en çok karşılaşılan riskler kur riski ve parite riskidir
-kur riski=işletme bilançosunun aktifinde ve pasifinde aynı miktarda ve cinsde yabancı para bulundurmamasından kaynaklanan zarara uğrama olasılığıdır
-ulusal paranın yabancı para karşısında degerinin değişme olasılığı kur riskinin doğmasına neden olur
ulusal paranın yabancı para karşısında değer kazanması aktif fazlası olan bankaları zarara sokarken pasif fazlası olan bankalara kar sağlar
-evalüasyon karı/zararı: yabancı paranın değerinin değişmesi nedeniyle ortaya çıkan kar/zarardır
-TLnin değer kazanması durumunda döviz varlıkları fazla olan evalüasyon zararına uğrar. döviz yükümlülüğü olan ise evalüasyon karı elde eder. TLnin değer kaybetmesinde ise bu durumun tersi olur
-bankacılık jargonunda aktifteki dövizler pasiftekilerden fazla ise pozisyon fazlası, pasifteki dövizler aktiftekilerden fazla ise pozisyon açığı olur
-pozisyon fazlası olan bankalar uluısal para deger kaybederse kar eder
-pozisyon açığı olan bankalar ulusal para değer kazanırsa zarar eder
-parita riski=döviz portföyünde mevcut olan yabancı paraların çapraz kurlarında meydana gelen değişimlerden kaynaklanabilecek altarnatif zarar olasılığıdır


net genel pozisyon
--------------------------- oranını ne demek açıklıyorum
sermaye tabanı
a-kur riskinin ölçülmesinde kullanılan en teknik göstergedir
b-sermaye tabanı hesaplanması ayrıntılı muhasebe verileri gerektirir
c-Türkiyedeki bankalar %30 olarak belirlenen bu oarana uymak zorundadır

döviz mevduatları+döviz alacakları
-kur riski oranı= ---------------------------------------------------
döviz borçları+döviz tahahhütleri


a-kur riskinin ölçülmesinde rahat ve kolay kullanılabilen ölçü kur riski oranıdır
b-kur riski oranı=toplam döviz cinsi varlıkların, toplam döviz cinsi yükümlülüklere oranıdır
c-mevcut riskin büyüklüğünü gösterir
d-döviz pozisyon açığının belli bir ölçüyü geçmesini engeller
e-Türkiyede ABD doları için hesaplanan kur riski oranı en düşük 0,8
en yüksek1,1dir
f-döviz varlıkları borçlarından en fazla %20 en düşük %10 oranında fazla olabilir
g-her döviz cinsi için ayrı kur riski oranı belirlenir
h-Türkiyede bankaların kur riski oranı her bir döviz cinsi için en az 0,75
en çok 1,15dir

-forword sözleşmeleri
a-teslim yeri ve tarihi serbestçe belirlenir
b-sözleşme miktarı, işlem hacmi ve kredi riskine bağlıdır
c- vade taraflar arasında ilerki herhangi bir tarihte saplanır
d-işlem maliyeti=alış ve satış arasındaki farktır
e-fiyat taraflar arasında pazarlıkla belirlenir
f-işlemler telefon faks veya karşılıklı görüşmeyle gerçekleşir
g-vadeye kadar fiyat oynaması yoktur
h-işlemler taraflar arası karşılıklı güvene dayanır
ı-forword faiz sözleşmeleri faiz oranı riskinden korunmak için yapılır
j-satın alma yükümlülüğüne long pozisyon denir
k-satma yükümlülüğüne short pozisyonu denir
m-forword döviz sözleşmesi kur riskinden korunmak için yapılır
n-en önemli dezavantajı long ve short pozisyon alırken mikterlerın ve vadelerin aşleşmemesidir sonraki dezavantaj ise tarafların yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda bi güvencenin olmaması

-futures sözleşmeleri
a-teslim yeri ve tarihi standarttır
b-miktarlar standarttır.
c-vadeler belli tarihlerdedir
d-işlem maliyeti=alıcılara ödenen komisyondur
e-fiyat borsada belirlenir
f-işlemler borsada kotasyonla gerçekleşir
g-fiyat piyasa koşullarına göre degişir
h-denetimi borsa yada takasbank sağlar
ı-fiyat dalgalanmalarının getirdiği belirsizliği ortadan kaldırmak için belli bir vadede fiyat sabitlenir
j-döviz, faiz, borsa, indeksi üzerinden yapılır
k-her bir futures döviz sözleşmesi standart dövizin standart miktarda elım ve satımını içerir
m-futurese konu olan standart para birimleri şunlardır
1amerikan doları
2kanada doları
3avusturalya doları
4ingiliz sterlini
5isviçre frangı
6japon yeni
7avrupa para birimi

-opsiyon sözleşmeleri
a-belli bir kıymeti belli bir tarihte belli bir fiyattan alma yada satma hakkı veren finansal sözleşmelerdir
b-satma yada alma zorunluluğu doğurmaz sadece hakkı verir
c-opsiyona sahip kişi finansal varlığı satma yada alma hakkına sahip olduğu fiyata işleme koyma fiyatı denir
d-opsiyonın piyasa fiyatına prim denir
e-sözleşmeler 2 şekilde yapılır 1-call (alma) opsiyonu 2-put (satma)opsiyonu
f-opsiyona sahip olan kişi avantajlı durumda ise opsiyonu işleme koyar
g-opsiyon işleme konulduğunda işlem fiyatından alınır satılır
h-işlem fiyatı ile menkulün piyasa fiyatı arasındaki fark opsiyon sahibinin karıdır
ı-amerikan opsiyonları=vade tarihine kadar herhengi bir zamanda işleme konulabilir
j-avrupa opsiyonu=sadece vade tarihinde işleme konulabilir
k-opsiyon işlemleri döviz,h.senedi,borsa indeksi ve futures sözleşmeleri üzerinden gerçekleşir
m-opsiyon sözleşmelerinin yarıdan fazlası indeks üzerine yazılı opsiyon işlemlerinden oluşur

-swap sözleşmeleri
a-iki taraf karşuılıklı olarak ödemeleri takas ettikleri finansal sözleşmelerdir
b-swap işlemi faiz yada döviz swapı olarak gerçekleşir
c-faiz swap sözleşmeleri= farklı borçlanma kaynaklarından benzer vadeli ve aynı miktarda anapara borçlenmiş 2tarafın faiz ödeme yükümlülüklerini genelde banka aracılığıyla birbirine devretmelerini içeren işlemlere denir
d-faiz swapları sabit faiz-degişken faiz swapı veya degişken faiz-degişken faiz swapı şeklinde gerçekleşir
e-döviz swapı farlı paraları borçlanmalarla ilgili olarak iki taraf arasında degiştirilmesidir
f-döviz swapı 2 nedenle yapılır bunlar
1-gereksinim duyulan para birimi cinsinden borçlanma olasılığının olmamasına karşoı başka para birimi cinsinden borçlanma olasılığının olması
2ihtiyaç duyulan fonların en düşük maliyetle başka bir döviz cindsinden elde edilmesi ve istenen dövizle swap edilmesi
g-swap 3 aşamada gerçekleşir
1-anaparalar anlaşmaya varılan kurdan takas edilir (spot kurdan genelde)
2-taraflar anlaştıklarıve aracı bankatarafından netleştirilen periodikfaizleri karşılıklı öder
3-vadesonunda anaparaları taraflar birbirine iade eder
h-swap işlemi sonunda kur riskinin yaratılmaması gerekir

[duvar]

bunlar hangi okulun finansal ekonomi ders notları

[.ELİF.]

açıköğretim

[maviyol]

notlar için tşklr Elif hanım