Okul psikolojik danışmanlarının yaşam doyumu, stresle başaçıkma

[oguztr]

Okul Psikolojik Danışmanlarının İş Doyumu, Stresle Başaçıkma Stratejileri ile Olumsuz Otantik Düşünceleri: İzmir İli ÖrneğiFerda AYSAN, Prof. Dr.
Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü Psikolojik Danışma ve Rehberlik Anabilim Dalı Buca/İZMİR

Nergüz BOZKURT, Yrd. Doç. Dr.
Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü Psikolojik Danışma ve Rehberlik Anabilim Dalı Buca/İZMİR Bildiri Özeti:
Bu çalışmanın amacı, okul psikolojik danışmanların, yaşam doyumu, stresle başaçıkma stratejileri ve olumsuz otomatik düşünceleri arasındaki ilişkileri araştırmaktır.Araştırmanın diğer bir amacı da, yaşam doyumu, stresle başaçıkma ve olumsuz otomatik düşünceleri ile çeşitli değişkenler arasında anlamlı farklar olup olmadığını belirlemektir. Araştırmanın örneklemini, 2002-2003 öğretim yılında, İzmir il merkezi ve ilçelerindeki ilköğretim ve ortaöğretim okullarında görev yapan 112 kadın ve 29 erkek olmak üzere toplam 141 okul psikolojik danışmanı oluşturmuştur. Araştırma verileri, “Stresle Başaçıkma Stratejileri Ölçeği (SBÖ)”, “Yaşam Doyum Ölçeği (YDÖ)” ve “Geliştirilmiş Otomatik Düşünceler Ölçeği (ODÖ-G)” ile geliştirilen “Kişisel Bilgi Formu” ile elde edilmiştir. Araştırmanın verileri, ölçekler arasında ilişkiler olup-olmadığını sınamak amacıyla Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı test tekniği, “t” testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve “Scheffe” test teknikleri ile çözümlenmiştir. Elde edilen bulgularda, psikolojik danışmanların yaşam doyumu, başaçıkma stratejileri ve olumsuz otomatik düşünceleri arasında anlamlı düzeyde ilişkiler olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmada, olumsuz otomatik düşüncelerle, bir başaçıkma stratejisi olan “kaçınma” davranışı arasındaki ilişki anlamlı bulunurken; problem çözme ile negatif yönde ilişki bulunmuştur.

[oguztr]

Araştırmanın Amacı
Bu çalışmanın amacı, İzmir il merkezi ve ilçelerindeki, devlet kurumları olan ilköğretim ve
ortaöğretim okullarında görev yapan okul psikolojik danışmanların yaşam doyumları, stresle başaçıkma
stratejileri ve olumsuz otomatik düşünceleri çalıştıkları okulun türüne, cinsiyetlerine, kıdeme, mesleklerini
isteyerek seçip seçmediklerine, mesleklerini severek ve isteyerek devam ettirip ettirmediklerine, meslek
yaşamındaki başarılarını algılamalarına, çalışma ortamından memnun olup olmamalarına, mezun olunan
kurumda kazandırılan bilgi ve becerileri yeterli bulup bulmamalarına, sorunları olduğunda psikolojik yardım
alıp almamaya göre anlamlı farkların olup olmadığının incelenmesidir.
4
YÖNTEM
Evren ve Örneklem
Araştırma betimsel türde bir çalışmadır. Araştırmanın evrenini 2000- 20003 öğretim yılında İzmir il
merkezi ve ilçelerinde bulunan resmi ilköğretim ve ortaöğretim okullarında görev yapan psikolojik
danışmanlar oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise, ilköğretim ve ortaöğretim okullarında görev
yapan ve rastlantısal örnekleme yolu ile seçilen 141 okul psikolojik danışmanı oluşturmuştur. Araştırma
verileri, “Stresle Başa Çıkma Stratejileri Ölçeği (SBÖ),” “Yaşam Doyum Ölçeği (YDÖ)” ve "Geliştirilmiş
Otomatik Düşünceler Ölçeği (ODÖ-G)" ve araştırmacılar tarafından geliştirilen “Kişisel Bilgi Formu” ile
elde edilmiştir.
Verilerin Analizi ve Uygulama
Araştırmanın verileri, ölçekler arasında ilişkiler olup olmadığını sınamak amacıyla Pearson
Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı test tekniği; “t” testi, tek yönlü varyans analizi “F” ve “Scheffe”
test teknikleri ile çözümlenmiştir. Araştırmada kullanılan ölçekler 2002-2003 öğretim yılında İzmir Hatay
rehberlik araştırma merkezi ve Karşıyaka rehberlik araştırma merkezince düzenlenen seminerlere katılmış
olan ve ölçekleri yanıtlamak için gönüllü olan okul psikolojik danışmanlara uygulanmıştır. Uygulamaya
başlamadan önce, ölçeklerin psikolojik danışmanlara uygulanabilmesi için yetkililerden gerekli izin
alınmıştır. Araştırmacılar tarafından, araştırmanın amacı ve ölçeklerle ilgili açıklayıcı bilgiler verildikten
sonra ölçekler, gönüllük esasına uygun olarak ölçekleri yanıtlamak isteyenlere verilmiştir.
Veri Toplama Araçları
Yaşam doyumu ölçeği (YDÖ):Diener, Emmans, Lorsen ve Giffin (1985) tarafından geliştirilen, yedi
dereceli bir likert ölçeği üzerinde değerlendirilen 5 maddelik, öznel iyilik durumunu ölçen bir ölçektir.
Yaşam doyumu,ölçekler arasında en çok kullanılan bir değerlendirme aracı olup,iç tutarlık katsayıları .80 ile
.89 arasında değişmektedir.Faktör analizi sonuçları, bireyin yaşamına ilişkin doyumu bütün olarak
değerlendiren bir faktör olduğunu belirlemektedir. Ölçek ile öznel iyilik hali ve yaşam doyumunu ölçen diğer
ölçekler arasındaki korelasyonların .35 ile .82 arasında değiştiği belirtilmektedir (Pavot ve Diener, 1993).
Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması Aysan (2001) tarafından yapılmıştır. Güvenirlik katsayısı .85 olarak
bulunmuştur.
Başaçıkma stratejileri ölçeği(BSÖ): Amirkhan (1990) tarafından geliştirilmiş Aysan (1994) tarafından
Türkçe’ye uyarlama ve geçerlik, güvenirlik çalışması yapılmış bir kendini değerlendirme envanteridir.
“Problem çözme”, “Sosyal Destek Arama” ve “Kaçınma” olmak üzere üç alt ölçekten oluşmaktadır. Alt
ölçeklerde toplam 11’er madde bulunmakta ve alt ölçek toplam puanları 11-33 arasında değişebilmektedir.
Ölçekte 1-hiç, 2-biraz, 3-çok, olmak üzere üçlü likert tipi bir değerlendirme vardır. Alt ölçek toplam
puanlarının yüksek olması, tanımlanan niteliğin arttığına işaret etmektedir. Ölçeğin güvenirlik katsayısı .92
olarak bulunmuştur. Benzer ölçekler geçerlik çalışmalarında problem çözme, alt ölçeğinin iç kontrol ile
pozitif yönde; kaçınma alt ölçeğinin yaşam doyumu ile negatif, depresyon düzeyi ile pozitif yönde ilişkili
olduğu belirlenmiştir.
5
Geliştirilmiş Otomatik Düşünceler Ölçeği (ODÖ-G): Bu çalışmada psikolojik danışmanların otomatik
düşüncelerinin oluşum sıklığını ölçmek amacıyla Kendall, Howard ve Hays (1989) tarafından geliştirilmiş
olan Geliştirilmiş Otomatik Düşünceler Ölçeği ODÖ-G (Automatic Thoughts Questionnaire-Revised ATQR)
kullanılmıştır. Ölçeğin ilk hali olan ve Hollon, Kendall (1980) tarafından geliştirilmiş olan 30 maddelik
Olumsuz Otomatik Düşünceler Ölçeğinin (Automatic Thoughts Questionnaire ATO-30) çeviri ve geçerlikgüvenirlik
çalışması Hisli (1990); Aydın ve Aydın (1990) tarafından yapılmıştır. ATO-30 ölçeğine 10
olumlu cümlenin eklenmesiyle geliştirilmiş olan Geliştirilmiş Otomatik Düşünceler Ölçeğinin geçerlik,
güvenirlik çalışması Bozkurt (1998) tarafından yapılmıştır. Ölçekten alınacak toplam puan aralığı (40-200)
dir.

[oguztr]

BULGULAR
Bu bölümde, okul psikolojik danışmanların yaşam doyumları stresle başaçıkma stratejileri ve
olumsuz otomatik düşünceleri çalıştıkları okulun türüne, cinsiyetlerine, kıdeme, mesleklerini isteyerek seçip
seçmediklerine, mesleklerini severek ve isteyerek devam ettirip ettirmediklerine, meslek yaşamındaki
başarılarını algılamalarına, çalışma ortamından memnun olup olmamalarına, mezun olunan kurumda
kazandırılan bilgi ve becerileri yeterli bulup bulmamalarına, sorunları olduğunda psikolojik yardım alıp
almamaya göre farklılık gösterip göstermedikleri değerlendirilmiştir. Okul psikolojik danışmanların, üç ayrı
ölçekten aldıkları genel puanların ortalama ve standart sapmaları ayrı ayrı hesaplanmıştır (Tablo 1). Gruplar
arası ortalama farkların anlamlı olup olmadığına ikili gruplarda t-testi, ikiden çok gruplarda tek yönlü
varyans analiziyle bakılmıştır. Anlamlı farkın bulunduğu değişkenlerde bu farklılığın hangi gruplar arasında
olduğu scheffe testi ile belirlenmiştir. Ayrıca Tablo 2’ de ölçekler arası korelasyon katsayıları verilmiştir.
Çalışmada belirlenen bağımsız değişkenlerle ölçek puanları arasındaki karşılaştırmalarda elde edilen
bulgular aşağıda verilmektedir.
Okul Psikolojik danışmanların yaşam doyumlarının farklı değişkenlere göre incelenmesi
Yapılan analizlerde, okul Psikolojik danışmanların, çalıştıkları okulun türüne, cinsiyetlerine,
yaşlarına göre, yaşam doyumu, ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
Medeni duruma göre, yaşam doyumu ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık
saptanmamıştır. Ancak medeni duruma ait aritmetik ortalamalar incelendiğinde evli olan danışmanların
yaşam doyumu puan ortalamaları, bekar danışmanların puan ortalamalarından yüksektir. Ancak, aralarında
istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
Kıdeme göre, yaşam doyumu ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
Buna göre, danışmanların yaşam doyumu, çalışma yılına göre değişmemektedir.
Mesleklerini isteyerek seçip seçmediklerine göre, yaşam doyumu ölçeği puan ortalamaları arasında
anlamlı farklılık bulunmamıştır. Mesleklerini isteyerek seçip seçmediklerine göre, aritmetik ortalamalara
bakıldığında, mesleklerini isteyerek seçtiklerini belirten danışmanların puan ortalamaları, isteyerek
6
seçmediklerini belirtenlerden yüksektir. Ancak, aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık
bulunmamıştır.
Mesleklerini severek ve isteyerek devam ettirip ettirmediklerine göre, yaşam doyumu puan
ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmuştur (F= 5.99, p<.05). Farklılığı yaratan grupların
mesleklerini severek isteyerek sürdürdüklerini belirten danışmanlarla, mesleklerini severek isteyerek
sürdürmediklerini belirten gruplar arasındadır.Buna göre, mesleklerini severek isteyerek sürdürdüklerini
belirten danışmanların yaşam doyumu, mesleklerini severek isteyerek sürdürmediklerini belirtenlerden daha
yüksek düzeyde bulunmuştur.
Meslek yaşamındaki başarılarını algılamalarına göre, yaşam doyumu puan ortalamaları arasında
anlamlı bir farklılık bulunmuştur (F=8.92, p<.001). Farklılığı yaratan grupların, kendilerini çok başarılı
olarak algılayan danışmanlarla, kendilerini başarılı ve orta derecede başarılı olarak algılayan danışmanlar
arasında olduğu saptanmıştır. Buna göre, kendilerini çok başarılı algılayan danışmanların yaşam doyumu,
kendilerini orta düzeyde başarılı olarak algılayanlardan daha yüksek düzeyde bulunmuştur.
Çalışma ortamından memnun olup olmama durumuna göre, yaşam doyumu puan ortalamaları
arasında anlamlı bir farklılık bulunmuştur (F=4.86, p<.01). Gruplar arasındaki farklılık, çalışma ortamından
memnun olan grupla, memnun olmayan gruplardan kaynaklanmaktadır. Buna göre, çalışma ortamından
memnun olduğunu belirten danışmanların yaşam doyumu, memnun olmadığını belirtenlerden daha yüksek
düzeydedir.
Mezun olunan kurumda kazandırılan bilgi ve becerileri yeterli bulup bulmamaya göre, yaşam
doyumu ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmuştur (F= 4.81, p<.01). Farklılığı
yaratan grupların, bilgi ve becerileri yeterli buluyorum diyen grupla, yeterli bulmuyorum diyen danışmanlar
arasındadır. Buna göre, mezun olunan kurumda kazandırılan bilgi ve becerileri yeterli bulanların yaşam
doyumu, yeterli bulmayanlardan daha yüksektir.
Sorunları olduğunda psikolojik yardım alıp almama durumuna göre gruplandırıldığında, yaşam
doyumu ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Psikolojik yardım alıp
almamaya göre, aritmetik ortalamalar incelendiğinde, sorunları olduğunda psikolojik yardıma bazen
başvurduklarını belirten danışmanların ortalamaları, psikolojik yardım almıyorum diyenlerden yüksektir.
Ancak, aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
Okul Psikolojik danışmanların stresle başaçıkma stratejilerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi
Okul psikolojik danışmanların çalıştıkları okulun türüne, cinsiyetlerine ve yaşlarına göre, başaçıkma
stratejisi olan problem çözme, sosyal destek arama, kaçınma alt ölçekleri puan ortalamaları arasında anlamlı
bir farklılık bulunmamıştır.
Medeni duruma göre, başaçıkma stratejisi olan kaçınma alt ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı
bir farklılık görülmektedir (F= 3.64, p<.05). Gruplar arasındaki farklılık evli ve bekar danışman gruplarından
7
kaynaklanmaktadır. Buna göre, bekar olan danışmanların, kaçınma davranışını gösterme düzeyleri, evli
olanlara göre daha yüksek düzeydedir. Olumsuz başaçıkma stratejilerini kullanma konusunda,bu araştırma
bulgusunun evli olanların lehine olduğu söylenebilir.
Kıdeme göre, problem çözme, sosyal destek arama, kaçınma alt ölçeği puan ortalamaları arasında
anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Buna göre, meslekteki çalışma süreleri farklı danışmanların, stresle
başaçıkma stratejileri değişmemektedir.
Mesleklerini isteyerek seçip seçmediklerine göre, başaçıkma stratejisi olan kaçınma alt ölçeği puan
ortalamaları arasında anlamlı farklılık bulunmuştur (F=4.17,p<.05). Gruplar arasındaki farklılıkların
mesleğini seçerken karasız olduklarını belirten danışmanlarla, mesleğini isteyerek seçmiş olduklarını belirten
gruplardan kaynaklandığı saptanmıştır Mesleğini seçerken karasız olduğunu belirten danışmanların kaçınma
puan ortalamaları, mesleğini isteyerek seçmiş olduklarını belirten danışmanlardan daha yüksektir. Buna göre,
mesleğini seçerken kararsız olan danışmanların, mesleklerinin seçiminde kararlı olan danışmanlara göre
kaçınma davranışını daha fazla gösterdikleri söylenebilir.
Mesleklerini severek ve isteyerek devam ettirip ettirmediklerine göre, problem çözme, sosyal destek
arama, kaçınma alt ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Buna göre,
danışmanların mesleklerini severek ve isteyerek devam ettirip ettirmediklerine göre, stresle başaçıkma
stratejileri değişmemektedir.
Meslek yaşamındaki başarılarını algılamalarına göre, problem çözme, sosyal destek arama, kaçınma
alt ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Buna göre, danışmanların meslek
yaşamındaki başarılarına ilişkin algılamaları stresle başaçıkma stratejilerini değiştirmemektedir.
Çalışma ortamından memnun olup olmamalarına göre, problem çözme, sosyal destek arama,
kaçınma alt ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Buna göre, danışmanların
çalışma ortamından memnun olup olmamalarına ilişkin algılamaları stresle başaçıkma stratejilerini değiştirmemektedir.
Mezun olunan kurumda kazandırılan bilgi ve becerileri yeterli bulup bulmamalarına göre, etkin bir
başaçıkma stratejisi olan problem çözme alt ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık
bulunmuştur (F= 3.72, p<.05). Farklılığı yaratan grupların, bilgi ve becerileri yeterli buluyorum diyen grupla,
yeterli bulmuyorum diyen danışmanlar arasındadır. Buna göre, mezun olunan kurumda kazandırılan bilgi ve
becerileri yeterli bulanların, problem çözme davranışını, yeterli bulmayanlardan daha yüksek düzeyde
gösterdikleri söylenebilir.
Sorunları olduğunda psikolojik yardım alıp almamaya göre, bir başaçıkma stratejisi olan sosyal
destek puan ortalaması arasında anlamlı bir farklılık bulunmuştur (F=5.49,p<.01). Farklılığı yaratan
grupların, psikolojik yardım alanlarla, psikolojik yardım almayan gruplar arasındadır. Buna göre sorunları
olduğunda psikolojik yardım aldıklarını belirten danışmanlar, psikolojik yardım almayan danışmanlardan
8
daha fazla sosyal desteğe ihtiyaç duymaktadırlar.
Okul Psikolojik danışmanların olumsuz otomatik düşüncelerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi
Okul psikolojik danışmanların çalıştıkları okulun türüne, cinsiyetlerine ve yaşlarına göre olumsuz
otomatik düşünceler ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
Medeni duruma göre, olumsuz otomatik düşünceler ölçeği puan ortalamaları arasında da anlamlı
farklılıklar saptanmıştır (F=4.60,p<.05). Gruplar arasındaki farklılıkların evli ve bekar danışman
gruplarından kaynaklandığı saptanmıştır. Bu sonuca göre, bekar olan danışmanların, olumsuz otomatik
düşüncelerinin, evli olanlardan daha yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir.
Kıdeme göre, olumsuz otomatik düşünceler ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık
bulunmamıştır. Buna göre, meslekteki çalışma süreleri farklı danışmanların, meslekteki çalışma yılları
açısından olumsuz otomatik düşünceleri farklılaşmamaktadır.
Mesleklerini isteyerek seçip seçmediklerine göre, olumsuz otomatik düşünceler ölçeği puan
ortalamaları arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Buna göre danışmanların, mesleklerini isteyerek seçip
seçmemeleri olumsuz otomatik düşüncelerini değiştirmemektedir.
Mesleklerini severek ve isteyerek devam ettirip ettirmediklerine göre, olumsuz otomatik düşünce
puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmuştur (F=7.68,p<.001). Farklılığı yaratan grupların,
mesleklerini severek, isteyerek sürdürmediklerini belirten danışmanlarla, mesleklerini severek ve isteyerek
sürdürdüklerini belirten gruplar arasında olduğu saptanmıştır.Buna göre mesleklerini severek, isteyerek
sürdürmediklerini belirten danışmanların olumsuz otomatik düşünceleri mesleklerini severek ve isteyerek
sürdürdüklerini belirtenlerden daha yüksek düzeyde bulunmuştur.
Meslek yaşamındaki başarılarını algılamalarına göre, olumsuz otomatik düşünceler ölçeği puan
ortalamaları arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Buna göre, danışmanların Meslek yaşamındaki
başarılarını algılamaları olumsuz otomatik düşüncelerini değiştirmemektedir.
Çalışma ortamından memnun olup olmamalarına göre, olumsuz otomatik düşünceler ölçeği puan
ortalamaları arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Buna göre, danışmanların çalışma ortamından
memnun olup olmamalarına ilişkin algılamaları olumsuz otomatik düşüncelerini değiştirmemektedir.
Mezun olunan kurumda kazandırılan bilgi ve becerileri yeterli bulup bulmamaya göre, olumsuz
otomatik düşünceler ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Buna göre,
danışmanların mezun olunan kurumda kazandırılan bilgi ve becerileri yeterli bulup bulmamaları olumsuz
otomatik düşüncelerini değiştirmemektedir.
Sorunları olduğunda psikolojik yardım alıp almamaya göre, olumsuz otomatik düşünceler ölçeği
9
puan ortalamaları arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Buna göre, danışmanların sorunları olduğunda
psikolojik yardım alıp almamaları, olumsuz otomatik düşüncelerini değiştirmemektedir.
Tablo 2’ de ölçekler arası korelasyon katsayıları sunulmuştur. Tablo 2 incelendiğinde, yaşam
doyumu ile olumsuz otomatik düşünme arasında ve etkin olmayan başaçıkma stratejisi olan kaçınma
arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=-.385, p<001; r=.377, p<.001). Stresle başaçıkma alt
ölçeklerinden, problem çözme ile sosyal destek arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=.423,
p<.001). Olumsuz otomatik düşünme ile kaçınma arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki görülmektedir
(r=.339, p<.001).

[oguztr]

TARTIŞMA VE YORUM
Çalışma bulguları ile ilgili literatür ışığında incelendiğinde,okul psikolojik danışmanların yaşam
doyumları, stresle başaçıkmada kullandıkları başaçıkma stratejileri ile olumsuz otomatik düşünceleri
arasındaki ilişkinin araştırıldığı bu çalışmanın bulgularına bakıldığında, etkin olmayan başaçıkma stratejileri
ile olumsuz otomatik düşünceler arasında pozitif yönde bir ilişki olduğu bulunmuştur. Olumsuz otomatik
düşüncelerin, etkin başaçıkma stratejilerin kullanımını olumsuz yönde etkilediği söylenebilir. Coyne, Aldwin
ve Lazarus (1981), duyguda odaklanma (emotion-focused) ve destek arama türü başaçıkma stratejilerinin
psikopatolojik belirtilerle pozitif ilişki gösterdiğini belirtmektedir. Jampol (1980), probleme odaklanan
(problem-focused) başaçıkma stratejilerinin ise depresyon düzeyi ile ilişkisinin düşük düzeyde olduğunu
belirtmektedir. Yaşam doyumu ile olumsuz otomatik düşünme ve kaçınma arasında negatif yönde anlamlı bir
ilişki bulunmuştur. Yaşam doyumu arttıkça, olumsuz otomatik düşünmede ve kaçınma davranışında azalma
olduğu görülmüştür. Scheier ve Carver (1987) iyimser bireylerin, aktif ve problem çözmeye yönelik
davranışlar gösterdiklerini belirtmişlerdir. Araştırmadan elde edilen bu bulgu, Aysan ve Harmanlı (2003),
Akbağ (2000), Aysan ve Bozkurt (2000), Şahin ve Durak (1995)’un, çalışma bulguları ile tutarlılık
göstermektedir. Bu bulgu, bilişsel değerlendirmenin, başaçıkma davranışları üzerinde etkili olduğu görüşünü
destekler niteliktedir. Bu bulgularibu çalışma bulgularını destekler yönde bulunmuştur.
Çalışmada belirlenen bağımsız değişkenlerle, ölçeklerin puanları arasındaki karşılaştırmalarda elde
edilen bulgulara bakıldığında, cinsiyete göre, yaşam doyumu, başaçıkma stratejileri ve olumsuz otomatik
düşünme arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Ünal, Karlıdağ ve Yoloğlu (2001) çalışmalarında,
kadın hekimlerin yaşam doyumlarının erkeklerden daha yüksek olduğunu saptamışlardır. Cinsiyete göre,
stresle başaçıkma stratejileri açısından anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.Akbağ (2000) üniversite
öğrencilerinde stresle başaçıkma tarzlarının cinsiyete göre farklılaşmadığını, ancak kızların duygu odaklı
başaçıkma tarzları ve sosyal destek aramaya,erkeklerinde problem odaklı başaçıkma tarzlarına daha fazla
yöneldikjlerini belirtmiştir.Uçman,(1990), çalışmasında, başaçıkma stratejilerinin kadın ve erkeklerde
benzer biçimde kullanıldığını belirtmiştir.Bu sonuç, bu çalışmanın bulgusuna paralel ve destekler yöndedir.
Aysan ve Harmanlı (2003), Aysan ve Bozkurt (2000), Şahin ve Durak (1995), Helps ve Jarvis (1993), Aysan
(1988) çalışmalarında, kızların daha çok sosyal destek alma, olumlu yorumlar yapma, duygulara odaklanma
10
gibi başaçıkma stratejilerini kullandıklarını bulmuşlardır. İlgili çalışma sonuçları, bu araştırma bulgusunu
destekler yönde bulunmamıştır. Okul psikolojik danışmanlarının yaşam doyumuna ilişkin olarak,
mesleklerini severek isteyerek sürdürdüklerini belirtenlerin, mesleklerini severek isteyerek sürdürmediklerini
belirtenlerden ve kendilerini çok başarılı algılayanların yaşam doyumu, kendilerini orta düzeyde başarılı
olarak algılayanlardan daha yüksek düzeyde bulunmuştur.Çalışma ortamından memnun olduğunu
belirtenlerin yaşam doyumu, memnun olmadığını belirtenlerden daha yüksek düzeydedir. Mezun olunan
kurumda kazandırılan bilgi ve becerileri yeterli bulanların yaşam doyumu, yeterli bulmayanlardan daha
yüksektir.Mesleklerini severek isteyerek sürdürenlerin, kendilerini çok başarılı algılayanların, çalışma
ortamından memnun olanların ve bilgi ve becerilerini yeterli bulanların yaşam doyumlarının yüksek
bulunması aslında beklenen bir sonuçtur. Koivumaa- Honkanen,; Honkanen, ve Viinamaki, 2001), yaşam
doyumunu,kişisel amaçlar ve ulaşılan hedefler arasındaki uyuşma olarak tanımlamaktadırlar (Akt.Ünal,
Karlıdağ ve Yoloğlu 2001).Bireysel hedeflere ulaşma düzeyinin artması, yaşam doyumunu da artırmaktadır.
Sevim ve Hamamcı(1999), çalışmalarında, psikolojik danışmanların mesleki doyumları ile mesleki
yeterlilikleri arasında anlamlı ilişkiler bulmuşlardır.
Stresle başaçıkma stratejisine ilişkin olarak, bekar olan ve mesleğini seçerken kararsız olan
danışmanların, kaçınma davranışını daha fazla gösterdikleri söylenebilir.Mezun olunan kurumda
kazandırılan bilgi ve becerileri yeterli bulanlar ve sorunları olduğunda psikolojik yardım aldıklarını belirten
danışmanların daha fazla sosyal desteğe ihtiyaç duymaktadırlar.Olumsuz otomatik düşüncelere ilişkin olarak,
bekar danışmanların ve mesleklerini severek, isteyerek sürdürmediklerini belirten danışmanların olumsuz
otomatik düşünceleri daha yüksek düzeyde bulunmuştur.Evli olmanın, eş ve çocuklarla kurulan iletişimin
etkin başaçıkma stratejilerini kullanma ve olumsuz düşünmeyi azaltıcı yönde olumlu etkileri olduğu ve
ilgili literatürde benzer sonuçlara ulaşıldığı görülmüştür.
Sonuç olarak, okul psikolojik danışmanların yaşam doyum düzeyleri ile stresle başaçıkma stratejileri
ve düşünme biçimleri arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur.Danışmanların, yaşam doyumunu artırma ,etkiki
başaçıkma stratejilerini kullanma ve olumsuz düşünmelerini azaltıcı yönde bilinçli duruma gelmeleri
konusunda konferans, panel, seminer ve kurslar düzenlenmeli. Sorunları ile etkili bir biçimde başaçıkmaları
için etkili başaçıkma yöntemleri verilmeli. Mesleklerini severek ve isteyerek yapan, başarı algıları yüksek ve
kendilerinin mesleki bilgi ve beceriler konusunda yeterli bulan danışmanların yetiştirilebilmesi için, eğitim
fakültelerinin psikolojik danışma ve rehberlik anabilim dallarında, lisans ve lisanüstü düzeyde, etkin
başaçıkma stratejilerini kazandıracak ve mesleki yeterliliklerini artıracak ders programlarının yer alması
önerilmektedir.Psikolojik danışmanların mesleklerinde yüksek düzeyde doyum elde etmeleri için, mesleki
yeterliliklerini ve iş doyumlarını artırıcı yönde görevlerinin tam olarak yapabilmeleri konusunda önlemler
alınmalı. Bu çalışma bulgularının, enlemsel ve boylamsal düzeyde yapılacak olan yeni çalışmalarla
desteklenmesi önerilmektedir.
Prof. Dr. Ferda AYSAN Yrd. Doç. Dr. Nergüz BOZKURT
Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü
Psikolojik Danışma ve Rehberlik Anabilim Dalı Buca/İZMİR

çalışmanın tam metni www.pegema.net/dosya/dokuman/411.pdf