Bilgi İşleme Kuramı

[.ELİF.]

Bilgi işleme kuramı, öğrenmenin birtakım zihinsel işlemlerle gerçekleşen karmaşık, içsel bir süreç olduğunu benimseyen bilişsel yaklaşıma dayalı bir kuramdır. Bu kuram, bilgiyi temel öğrenme gereci olarak alır ve öğrenmeyi bellek sistemiyle, bilginin belleğe nasıl girdiğini, orada nasıl depolandığını ve gereksinme olduğunda oradan nasıl geri getirilerek kullanıldığını açıklar. Bilişsel yaklaşıma göre öğrenmenin nasıl oluştuğu, kapsamlı ve sistemli bir biçimde bu kuram ve kurama dayalı olarak geliştirilmiş olan bilgi işleme modeliyle gösterilmiştir.

Bilgi işleme modeli, bilgi depoları, bilişsel süreçler ve biliş bilgisi olmak üzere üç ana bileşenden oluşmaktadır. Bilgi depoları, duyusal bellek, işleyen bellek ve uzun süreli bellek olmak üzere bilgilerin saklandığı belleklerdir. Bunlar aynı zamanda bilgi işleme sürecinin de aşamalarıdır. Çevreden alınan uyarıcılar duyu organları aracılığıyla öncelikle duyusal belleğe girerler ve kaydolurlar. Bu uyarıcılar burada ham bilgi olarak çok kısa süreliğine tutulurlar. Bu ham bilgiler dikkat ve algı süreçlerinin yardımıyla işleyen belleğe aktarılırlar.

İşleyen bellekte ham bilgiler, üzerinde düşünülerek ve uzun süreli bellekteki bilgilerle birleştirilerek anlamlı duruma getirilirler. İşleyen bellekte çok az bilgi çok kısa süreliğine tutulabilir. Bilginin işleyen bellekte kalış süresini uzatmak için koruyucu tekrar ve genişletici tekrardan yaralanılır. Hemen ardından bilgi ya davranışa dönüştürülür ya da anlamlı kodlama yapılarak saklanmak amacıyla uzun süreli belleğe aktarılır. Uzun süreli bellek, bilgilerin sürekli olarak saklandığı bilgi deposudur. Uzun süreli belleğin kapasitesinin çok büyük olmasının yanı sıra bilgilerin saklanma süresi de çok uzundur. Uzun süreli bellek, değişik türde bilgilerin saklandığı anlamsal bellek, anısal bellek ve işlemsel bellek olmak üzere üç bölüme sahiptir.

Bilişsel süreçler, bilgilerin bir bellekten ötekisine aktarılmasını sağlayan zihinsel etkinliklerdir. Bunlar, dikkat, algı, tekrar, kodlama ve geri getirmedir. Bilgi işleme süreciyle öğrenmede, öğrenilmek istenen bilgi uyarıcı ya da ham bilgi olarak dikkat aracılığıyla seçilir, belirlenir. Bu uyarıcı ya da ham bilgi, algıyla anlamlı bilgiye dönüştürülür. Bu amaçla Gestalt ilkelerinden, aşağıdan yukarıya doğru işleme ve yukarıdan aşağıya doğru işleme ilkelerinden yaralanılır. Sürekli olarak saklanmak istenen bilgiler işleyen bellekten uzun süreli belleğe aktarılırken işe koşulan tekrar süreci, en çok genişletici tekrar biçiminde gerçekleştirildiğinde etkili olmaktadır. Bilginin zihinsel simgelerinin oluşturulması anlamına gelen kodlamayla bilgiler uzun süreli belleğe aktarılıp kaydedilirler.

En etkili kodlama, yeni bilginin düzenlenmesi ve uzun süreli bellekteki bilgilerle ilişkilendirilmesiyle yapılabilir. Bunların yanı sıra, bilgilerin uzun süreli bellekte saklanabilmesi için kodlamanın anlamlı biçimde yapılması gereklidir. Bunun için başta örgütleme, genişletme ve etkinlik olmak üzere değişik yollardan yaralanılabilir. Bilişsel süreçlerin sonuncusu olan geri getirme, uzun süreli bellekte depolanmış olan bir bilginin aranıp bulunması ve kullanılmak üzere işleyen belleğe aktarılmasıdır. Öğrenen birey, bunu, kimi zaman düşünerek yaparken kimi zaman da otomatik olarak yapar. Bilginin işleyen bellekten uzun süreli belleğe aktarılırken yapılan kodlamanın biçimi, geri getirme sürecini etkiler. Anlamalı kodlanan bilgiler daha kolay geri getirilebilir. Geri getirmede, kodlama sırasında kullanılan işaretlerden, bilginin öğrenildiği ortam ya da koşulun yeniden oluşturulması ya da hayal edilmesinden etkili biçimde yararlanılabilir. Geri getirmenin ya da hatırlamanın karşıtı olan unutma, bilginin bellekten yok olması ya da geri getirilememesidir.

Biliş bilgisi, bilgi işleme sürecinde, bilgi depolarıyla bilişsel süreçlerin, bir bütünlük içinde işlemesini sağlama işlevine sahiptir. Biliş bilgisi bireysel nitelik taşır. Öğrenen birey, sahip olduğu biliş bilgisiyle dikkat, algı, tekrar, kodlama ve geri getirme olarak adlandırılan bilişsel süreçleri denetler ve yönlendirir.

Öğrencilerin bilgi işleme yoluyla öğrenmelerini etkili biçimde sağlamak için öğretmenler tarafından öğretme sürecinde öğrencilerin bilişsel süreçlerle ilgili bilgi sahibi olmalarına ve bilişsel süreçleri gerçekleştirmelerine yönelik uygulamalara yer verilmesi gereklidir. Kısacası, öğrencilerin bilişsel öğrenmeler için biliş bilgilerini en iyi düzeyde geliştirmelerine yardım edilmelidir.

alıntı

[CCalbayır]

Bilgi aktarımınız için teşekkürler..
CCalbayır.