İstanbul’un Semt İsimleri ve Anlamları

[suzim]

İstanbul’un Semt İsimleri ve Anlamları

Aksaray: Fatih’in sadrazamı İshak Paşa İç Anadolu
İstanbul’un Semt İsimleri ve Anlamları
Bölgesi’ndeki Aksaray’ı ele geçirdikten sonra orada yaşayan bölge
...insanlarını bugünkü Aksaray semtinin bulunduğu yere gönderir.
Aksaraylılar da semte adlarını verirler.
Ahırkapı: Marmara Denizi’nin kıyısında yer alan
yedi ahır kapısından birisi olan bu semte Padişah atlarının bulunduğu
has ahırın yanında yer aldığı için Ahırkapı ismi verildi.

Akaretler: Sultan Abdulaziz
Taşlıkta Aziziye camiinin giderlerini karşılamak üzere bir vakıf
kurmuştur. Bu vakfa gelir sağlamak için de gelir getiren anlamında
Akaretler yaptırmayı planlamıştır. Bu planı bitirmek ise
II.Abdulhamit’e nasip olmuştur. Bu yüzden semtede Akaretler denmiştir.
Altunizade: Altunizade İsmail Zühtü Paşa’nın yaptırdığı
cami semtinde bu adla anılmasına sebep olmuşştur. Zühtü Paşa’nın
babası altın alım satımı ile iştigal ettiğinden Zühtü Paşa’ya da
Altunizade denmiştir.

Arnavutköy: Önceleri Boğaziçi’nin bu sevimli semtinde Arnavutlar oturduğu için buraya bu ad takılmıştı.
Aşiyan: Kuş yuvası
Aşiyan günümüzdeki ismini şair Tevfik Fikret’in burada bulunan
Farsça’da kuş yuvası anlamına gelen ‘Aşiyan’ isimli evinden alıyor.

Ataköy: Ataköy’ün eski adı
Baruthane dir. II.Mahmut tarafından buraya baruthane yapılmıştır. O
zamanlar Ataköy (İstanbul’un dışı sayıldığından baruthane yapımı için
uygun bir alan olarak görülmüştür.) Daha sonraları Emlak ve Kredi
Bankası bu bölgeye 50 – 60 bin nüfuslu bir yerleşim yeri
kurmuştur(1950). Yeni yerleşim yerinin adı da Ataköy olur.

Ayazağa: İsmini yeni çeri kethudası Ayaz Ağa’nın
çiftliğinden almıştır. Abdulaziz döneminde buraya yaptırılan saray
bugün binicilik okulu olarak kullanılmaktadır.
Ayrılık Çeşmesi (Haydarpaşa’da):
Eskiden hac alayı bu çeşme çevresinde toplanır oradan yola çıkardı.
Hacca gidenler eşlerine dostlarına orada veda ederek ayrılırlardı.

Bağlarbaşı: Semt en ünlü bağ ve bahçelerin bir dönem burada yer almasından dolayı bu adla anılıyor.
Balat: Rumca saray anlamına gelen
palation sözcüğünden geldiği söylenir. Önceleri İstanbul’un
kapılarından birine verilin bu ad sonraları semtin adı olmuştur.

Bebek: Semtin isminin nereden geldiği konusunda iki
rivayet bulunuyor. Bunlardan ilki Fatih Sultan Mehmet’in bölgeyi
koruması için gönderdiği bölükbaşının Bebek lakaplı olması. Diğeri ise
padişahın semtteki bahçesinde gezerken yılan görüp korkan şehzadesine
bebek demesi ve bundan sonra bahçesinin bebek bahçesi olarak anılması.

Bedesten: Arapça bir söz olan
Bezzaz dan türetilmiştir. Bez kumaş taciri Manifaturacı anlamına
geliyor. Kumaş tacirlerinin bulunduğu yere de bezzazistan
denildiğinden. zamanla halk arasında ağza kolay gelmesinden dolayı
bedestan’a dönüşmüştür.

[suzim]

Beşiktaş: İlk görüş semtin ismini Barbaros Hayrettin
Paşa’nın gemilerini bağlamak için diktirdiği beş taştan aldığı yönünde.
Diğeri ise bir papazın burada yaptığı kiliseye Kudüs’ten getirdiği
beşik taşını koyduğu ve ismin buradan geldiği yönünde.

Beyazıt: Sultan II. Beyazıt’ın buraya kendi ismiyle anılacak bir külliye yaptırmasından sonra semt Beyazıt olarak anılmaya başladı.

Beylerbeyi: III. Murat devri beylerbeylerinden Mehmet Paşa’nın yalısını bulunduğu için köye bu ad verilmiştir.

Beyoğlu: Semtin isminin nerden geldiği konusunda
çeşitli rivayetler bulunuyor. Bunlardan ilkine göre İslamiyet’i kabul
edip burada oturmaya başlayan Pontus Prensinden adını alıyor semt.
Diğerine göreyse ‘Bey Oğlu’ diye anılan Venedik Prensinin burada
oturmasından geliyor semtin adı. Son bir rivayet de burada oturan
Venedik elçisine yazışmalarda “Beyoğlu” diye hitap edilmesinden
semtin bu adla anıldığını söylüyor.

Bakırköy: Bizanslıların ‘Makri Hori’ dedikleri
semt 14. yüzyılda Osmanlıların eline geçince ‘Makriköy’ adını aldı.
1925'te ulusal sınırlar içindeki yabancı kökenli adların değiştirilmesi
sırasında Atatürk’ün isteğiyle semt Bakırköy adını aldı.

Bostancı: Semt adını eskiden her türlü meyve ve sebzenin yetiştirildiği bostanlardan biri olmasından alıyor.

Cihangir: Kanuni Sultan Süleyman
pek sevdiği oğlu Cihangir için burada bir cami yaptırmıştı. Semt adını
bu Cihangir Camisi’ nden almıştır.

Çarşamba: Samsun Çarşamba ovasından gelenler yerleştirildiği için buraya da Çarşamba denilmiştir.

Çatladıkapı: Bizans zamanında yapılan surların
Sidera adı bir verilen kapısı 1532 tarihinde meydana gelen depremde
çatlayınca hem semt hem de kapı Çatladıkapı olarak anılmaya başladı.

Çemberlitaş: Bizans’ın en önemli meydanlarından
Constantinus Forumu’nun bulunduğu yerdeki büyük sütunlardan birisi olan
Çemberlitaş semte adını verdi.

[suzim]

Çengelköy: Eskiden gemi çapaları bu köyde yapıldığı için isminin buradan geldiği tahmin ediliyor.
Çıksalın: Güzel manzaralı geniş bir çevreye hakim olan bölgeye halk arasında “çık salın” denilmeye başlandı.

Eminönü: Osmanlı döneminde çarşıdaki esnafı denetleme yetkisi ‘Emin’lere aitti. Semt adını burada bulunan ‘Gümrük Eminliği’nden alıyor.
Feriköy: Semt adını Sultan Abdülmecit ve Abdülaziz
dönemlerinde yaşayan Madam Feri’den alıyor. Bölgede bulunan geniş
topraklar padişah tarafından Madam Feri’nin eşine bağışlanmıştı. Ama
eşi ölünce semt onun ismiyle anılmaya başlandı.

Galata: Gala Rumca da “süt” anlamına geliyor. Bir
rivayete göre Galata’nın adı semtteki süthanelere gönderme yapılarak
türetildi. Başka bir görüşe göre ise İtalyanca ‘denize inen yol’
anlamına gelen ‘galata’ kelimesi düşünülerek bu isim verildi.
Harem: Üsküdar Sarayı’ nın harem dairesine gidecekler bu iskeleye çıkarlardı.
Haydarpaşa: III. Selim vezirlerinden Haydar Paşa oradaki kışlayı yaptırmıştı.
Horhor: Fatih’te bulunan semt adını Horhor
çeşmesinden alıyor. Rivayete göre Fatih Sultan Mehmet bölge civarında
yürürken yerin altından su sesleri duyar ve yanındakilere “Buraya bir
çeşme yapın baksanıza ‘hor hor’ su sesleri geliyor” der ve buraya bir
çeşme yapılır. Çeşme de semt de Horhor ismiyle anılmaya başlar.

İhsaniye: Selimiye kışlası ile
Karacaahmet arasındaki bu mahallenin bulunduğu yerde eskiden bir saray
vardı. Padişah yıkılmaya yüz tutan bu sarayın arsasını halka “ihsan”
ettiği (bağışlandığı) için semtin adı “İhsaniye” kalmıştır.

Kabataş: İskelenin bulunduğu yerde
eskiden büyük bir taş vardı. Osmanlı devri ileri gelenlerinden “Köse
Kahya” diye tanınmış Mustafa Necip çelebi bu taşı yontturup iskele
haline getirdi.

Kadıköy: Fenikeliler Kadıköy’e yerleşmeye
başlayınca buraya “Yenişehir” anlamına gelen CHALKEDON
demişlerdir.KARCHEDON ve CHALKEDON kelimelerinin ikisi de Fenike
ismidir.
1350 yılında; Kadıköy Osmanlılar tarafından istila edildikten sonra
ismi “kalıcı Dünya” olmuş fakat bu deyim fazla kullanılmamıştır.
Daha sonraki yıllarda İstanbul Türkler tarafından zaptedilmiş ve
Kadıköy Fatih’in ilk kadısı olan HIDIR Bey’e makam ödeneği karşılığı
arpalık olarak verilmiştir.Böylece Kadıköy ismi yerleşip günümüze
kadar gelmiştir.
Kanlıca: Bu bölgeye Kanuni Sultan
Süleyman tarafından Anadoludan Türkmen ve göcebe bazı türk kabileleri
getirtilip yerleştirilmiştir. Bu göçebelerin buraya yerleşmeleri
kağnılarla olduğu ve çok uzun bir süre içinde ancak yerleşebildikleri
için halk arasında bu bölgeye Kağnıca sonralarıda Kanlıca denmiştir.
Kuzguncuk: Fatih Sultan Mehmet devrinde Kuzgun Baba diye anılan bir derviş burada oturmuştu.

Okmeydanı: Fetih Ordusu kuşatmanın bir kısmını burada kurulan karargâhta geçirmiş. Semtin ismi de böylelikle Okmeydanı olarak kalmış.
Samatya: Bizanslılar döneminde kum tedavisi yapılan
kumsalı dolayısıyla Psammothia olarak adlandırılan semte osmanlı
döneminde samatya denilmeye başlanmış.

[suzim]

Şişli: Şiş yapımıyla uğraşan ve Şişçiler diye
anılan bir ailenin burada bir konağı olduğu ve ‘Şişçilerin Konağı’nın
zamanla değişikliğe uğrayarak ‘Şişlilerin Konağı’ hâline gelmesiyle
semtin adının Şişli olarak kaldığı anlatılıyor.

Şaşkınbakkal: Henüz yerleşimin olmadığı dönemlerde
yaz günleri denizden yararlanmak için bölgeye gelenlere bir bakkal
dükkanı açıldığını görenler burada iş yapılmayacağını düşünerek
bakkala “şaşkın bakkal” yakıştırması yaptılar. Bundan sonra da semt
Şaşkınbakkal olarak anılmaya başlandı.

Sütlüce: Bugün Sütlüce semtinin olduğu yerde Süt
Menbat isimli bir Rum köyü vardı. Köyün bir köşesindeki bakır bir kadın
heykelinin memelerinden su akar; bu suyun kadınların sütünü
çoğalttığına inanılırdı. Bundan dolayı semt Sütlüce olarak anılır oldu.

Tahtakale: Sözlük anlamı ‘kale altı’ olan
Taht-el-kale’nin bozulmasıyla Tahtakale’ye dönüşen semtin Mercan ya da
Beyazıt dolaylarındaki eski sur benzeri yapının aşağı kotunda yer
aldığı için bu ismi aldığı tahmin ediliyor.
Taksim: Osmanlı zamanında sucuların; suyu halka taksim ettikleri yer Taksim olarak anılmaya başlandı.

Tarabya: Bizans döneminde denize girilen ve su
tedavisi yapılan semte tedavi anlamında Therapia denirmiş Fatih’in
sehri işgalinden sonra osmanlılar tarafından Tarabya olarak anılmaya
başlandı.

Teşvikiye: Sultan Abdülmecit’in bir mahalle
kurulması için teşvikte bulunduğu semtin adı Teşvikiye olarak kaldı. Bu
durumu Harbiye Karakolu ile Rumeli ve Valikonağı Caddelerinin
kesiştiği kavşakta bulunan iki taş belgeleliyor.

Unkapanı: Bazı satış yerlerinde Arapça’da ‘Kabban’
adını taşıyan büyük teraziler bulunduğundan buraları Kapan adını
taşırdı. Sahiline buğday ve arpa yüklü gemiler demirlediğinden semt bu
adı aldı.

Üsküdar: Bizans devrinde Skutari denilen asker
kışlaları şehrin bu yakasında yer aldığı için semt Skutarion diye
anılıyordu. Bu isim zamanla Üsküdar’a dönüştü.

Vaniköy: Eski adı
Papazbahçesi’ydi. IV. Mehmet Şeyh-i Sultani Esseyit Mehmet Vani
(Vanlı) ye bu yerleri hediye etti o da kendisine burada bir yalı bir
iki ev yaptırdı.

Veliefendi: Hipodrom bir zamanlar Şeyhülislam Veli
Efendi’nin sahibi olduğu topraklar üzerinde kurulduğundan semtin adı
Veli Efendi’yle anılıyor.